अमेरिका: जागतिक राजकारणाच्या बुद्धिबळावर सध्या पश्चिम आशिया हा केंद्रबिंदू ठरला असून, इराण आणि अमेरिका यांच्यातील ताणलेली दोरी आता कधीही तुटण्याच्या उंबरठ्यावर आहे. व्हाइट हाऊसमध्ये झालेल्या राजदूत-स्तरीय चर्चेच्या दुसऱ्या फेरीनंतर, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इस्रायल आणि लेबनॉनमधील युद्धविरामाला तीन आठवड्यांची मुदतवाढ देऊन जगाला काहीसा दिलासा दिला खरा, मात्र या शांततेच्या पडद्यामागे इराणसोबतच्या संघर्षाचा नवा अंक लिहिला जात आहे. ट्रम्प यांनी लवकरच बेंजामिन नेतान्याहू आणि जोसेफ औन यांना व्हाइट हाऊसमध्ये आमंत्रित करून थेट संवादाचे सुतोवाच केले असले, तरी इराणबाबतचा त्यांचा पवित्रा 'जशास तसे' असाच आहे.
इराणने आता आरपारची लढाई लढण्याची तयारी दर्शविली असून, परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी थेट 11 ट्रिलियन डॉलर्सच्या गोठवलेल्या मालमत्तेचा हिशोब मांडला आहे. "जोपर्यंत ही संपत्ती मुक्त होत नाही, तोपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी उघडणार नाही," असा इशारा देत इराणने 48 तासांचा अल्टीमेटम दिला आहे. दरम्यान, अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे दक्षिण कोरिया, चीन आणि इराकसारख्या देशांमध्ये इराणचे अब्जावधी डॉलर्स अडकले आहेत. इराणने आता होर्मुझमधून जाणाऱ्या जहाजांकडून 'टोल' वसुली सुरू करून अमेरिकेच्या वर्चस्वाला थेट आव्हान दिले आहे, ज्यामुळे जागतिक व्यापार साखळी धोक्यात आली आहे.
युद्धाच्या या ढगांखाली भारतानेही अत्यंत सावधगिरीचे पाऊल उचलले आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने भारतीय नागरिकांना इराणचा प्रवास टाळण्याचा अधिकृत सल्ला दिला असून, तेथील वाढती अस्थिरता पाहता हा निर्णय घेण्यात आला आहे. तिकडे अमेरिकेत, ट्रम्प यांचे 'वॉर पॉवर्स' कमी करण्याचा सिनेटमधील प्रयत्न पाचव्यांदा फेटाळण्यात आला, ज्यामुळे ट्रम्प यांना लष्करी कारवाईसाठी मोकळे रान मिळाले आहे. विशेष म्हणजे, ट्रम्प यांनी अण्वस्त्रांच्या वापराची शक्यता फेटाळली असली, तरी पारंपारिक हल्ल्यांच्या माध्यमातून इराणला गुडघ्यावर आणण्याची रणनीती आखली आहे.
लष्करी ताकदीचा विचार करता, ट्रम्प जरी इराणचे नौदल उद्ध्वस्त झाल्याचा दावा करत असले, तरी प्रत्यक्षात वास्तव वेगळे आहे. इराणच्या रिव्होल्यूशनरी गार्डकडे अजूनही हजारो लहान आणि वेगवान बोटींची ताकद शिल्लक आहे. या बोटी अनेक गटांनी हल्ला करून अमेरिकेच्या मोठ्या युद्धनौकांना मोठे नुकसान पोहोचवू शकतात. होर्मुझमध्ये सुरुंग पेरणाऱ्या या लहान बोटींनाही नष्ट करण्याचे आदेश अमेरिकन सैन्याला देण्यात आले आहेत. समुद्रातील हा 'गनिमी कावा' महासत्तेसाठी मोठी डोकेदुखी ठरू शकतो.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर इराणची कोंडी होत असतानाच बर्लिनमध्ये एका पत्रकार परिषदेत इराणमधून पलायन केलेल्या रझा पहलवी यांच्यावर टोमॅटो सॉस फेकून निषेध नोंदवण्यात आला. ही घटना इराणच्या अंतर्गत वादाचे आणि परदेशातील संतापाचे प्रतीक मानली जात आहे. 'आधीच उल्हास, त्यात फाल्गुन मास' अशी इराणची अवस्था झाली असून, 48 तासांचा हा कालावधी संपल्यानंतर होर्मुझमध्ये तोफा धडाडणार की मुत्सद्देगिरीचा विजय होणार, याकडे संपूर्ण जगाचे डोळे लागले आहेत.
पुढील 48 तास हे केवळ पश्चिम आशियासाठीच नव्हे, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत. इराणच्या मालमत्तेचा अडकलेला हा 'हिशोब' आणि ट्रम्प यांची 'घाई न करण्याची' भूमिका यांच्यातील संघर्षात शांतता किती काळ टिकते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
