दरवर्षी 8 मार्च रोजी जगभरात आंतरराष्ट्रीय महिला दिन साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ औपचारिक शुभेच्छांचा नसून समाज, राजकारण, अर्थव्यवस्था आणि उद्योगविश्वात महिलांनी मिळवलेल्या उल्लेखनीय यशाचा गौरव करण्याची एक महत्त्वाची संधी असते. कोणत्याही देशाची खरी प्रगती तेव्हाच घडते, जेव्हा महिलांना शिक्षण, रोजगार आणि नेतृत्वाच्या संधी समानतेने उपलब्ध होतात. या पार्श्वभूमीवर यंदाच्या महिला दिनानिमित्त अनेक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी महिलांसाठी विशेष शिष्यवृत्ती, संशोधन फेलोशिप आणि शुल्कमुक्त शिक्षण कार्यक्रम जाहीर केले आहेत.
यामध्ये ब्रिटिश कौन्सिल कडून देण्यात येणारी शिष्यवृत्ती विशेष लक्ष वेधून घेत आहे. 2026-27 या शैक्षणिक वर्षासाठी विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित या क्षेत्रात शिक्षण घेऊ इच्छिणाऱ्या महिलांसाठी पूर्णतः निधी असलेली ही शिष्यवृत्ती उपलब्ध करण्यात आली आहे. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात महिलांचे प्रमाण वाढवणे आणि लैंगिक दरी कमी करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे. या शिष्यवृत्ती अंतर्गत निवड झालेल्या विद्यार्थिनींना सुमारे40 हजार पाउंड, म्हणजेच अंदाजे 36 लाख रुपयांपर्यंत आर्थिक मदत दिली जाणार आहे.
या आर्थिक सहाय्यामध्ये शिक्षण शुल्काबरोबरच राहण्याचा खर्च, प्रवास, व्हिसा, आरोग्य विमा तसेच इंग्रजी भाषेच्या प्रशिक्षणाचा खर्चही समाविष्ट असतो. निवड झालेल्या विद्यार्थिनींना एडिनबर्ग विद्यापीठ, ग्लासगो विद्यापीठ, मॅन्चेस्टर विद्यापीठ, क्वीन मेरी युनिव्हर्सिटी ऑफ लंडन आणि ब्रुनेल युनिव्हर्सिटी लंडन यांसारख्या युनायटेड किंगडममधील नामांकित विद्यापीठांमध्ये शिक्षण घेण्याची संधी मिळेल. यामुळे विद्यार्थिनींना जागतिक संशोधन समुदायाशी जोडले जाण्याची आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर व्यावसायिक नेटवर्क तयार करण्याची संधीही मिळते.
दरम्यान, युनिव्हर्सिटी ऑफ पेट्रोलियम अँड एनर्जी स्टडीज, देहरादून यांनीही महिला दिनानिमित्त ‘1000 महिला, 1000 स्वप्ने’ हा विशेष उपक्रम सुरू केला आहे. या अंतर्गत देशभरातील 1000 पात्र महिलांना ऑनलाइन व्यवस्थापन पदव्युत्तर पदवी (एमबीए) अभ्यासक्रमासाठी 100 टक्के शिक्षण शुल्क माफी देण्यात येणार आहे. या योजनेत तीन विभाग ठेवण्यात आले आहेत. सशस्त्र दलांशी संबंधित महिलांसाठी 300 जागा, तंत्रज्ञान आणि नवउद्योग क्षेत्रातील महिलांसाठी 250 जागा आणि उर्वरित 450 जागा सर्वसामान्य पात्र महिलांसाठी खुल्या ठेवण्यात आल्या आहेत.
या उपक्रमाबाबत बोलताना विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. सुनील राय यांनी सांगितले की, प्रत्येक महिलेला नेतृत्वासाठी आवश्यक कौशल्ये आणि संधी मिळणे अत्यंत गरजेचे आहे. ‘1000 महिला, 1000 स्वप्ने’ या उपक्रमाद्वारे आर्थिक अडचणीमुळे उच्च शिक्षणापासून दूर राहणाऱ्या महिलांना नवी दिशा देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. हा उपक्रम विद्यापीठाच्या प्रोजेक्ट शक्ती या मोहिमेचा विस्तार असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
याशिवाय भारत सरकारही महिलांच्या उच्च शिक्षणासाठी विविध योजना राबवत आहे. भारत विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवोन्मेष पोर्टल वर महिलांसाठी अनेक शिष्यवृत्ती आणि संशोधन फेलोशिपची माहिती उपलब्ध आहे. यामध्ये इन्स्पायर-एसएचई उच्च शिक्षण शिष्यवृत्ती, इंदिरा गांधी एकल मुलगी शिष्यवृत्ती, प्रगती तांत्रिक शिक्षण शिष्यवृत्ती, तसेच वाईज स्कोप फेलोशिप, वाईज-पीडीएफ यूजीसी पोस्ट-डॉक्टोरल फेलोशिप, विदुषी योजना आणि महिला शास्त्रज्ञ योजना यांसारख्या योजना समाविष्ट आहेत. या योजना विज्ञान व तंत्रज्ञान विभाग, विद्यापीठ अनुदान आयोग आणि अखिल भारतीय तांत्रिक शिक्षण परिषद यांच्या सहकार्याने राबवल्या जातात.
या सर्व उपक्रमांचा उद्देश केवळ आर्थिक मदत देणे एवढाच नाही, तर विज्ञान, संशोधन, उद्योग आणि उद्योजकता यांसारख्या क्षेत्रांत महिलांचे स्थान अधिक मजबूत करणे हा आहे. आजच्या काळात महिलांसाठी शिक्षण आणि करिअरच्या असंख्य संधी उपलब्ध होत आहेत. त्यामुळे महिला दिन हा केवळ एक दिवस नसून, उपलब्ध संधींचा योग्य वापर करून स्वतःच्या स्वप्नांना नवी दिशा देण्याची प्रेरणादायी संधी आहे.
उद्या साजरा होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय महिला दिनानिमित्त जय महाराष्ट्र न्यूजच्या वतीने सर्व महिलांच्या कार्याला सलाम आणि हार्दिक शुभेच्छा.
