नवी दिल्ली: मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जगभरात इंधन पुरवठ्याबाबत मोठी चिंता निर्माण झाली आहे. विशेषतः होर्मुज सामुद्रधुनीत अनेक तेल आणि गॅस वाहून नेणारी जहाजे अडकून पडल्याने जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता वाढली आहे. मात्र या तणावपूर्ण परिस्थितीत इराणने भारताशी असलेल्या मैत्रीपूर्ण संबंधांची जाणीव ठेवत भारतीय ध्वज असलेल्या काही जहाजांना मार्ग दिला आहे. त्यामुळे भारतासाठी महत्त्वाचे असलेले दोन एलपीजी टँकर सुरक्षितपणे होर्मुज सामुद्रधुनी पार करून आता भारतीय किनाऱ्याकडे येत आहेत.
‘शिवालिक’ आणि ‘नंदा देवी’ या भारतीय टँकरांमध्ये मिळून सुमारे 92,700 मेट्रिक टन एलपीजी आहे. यापैकी ‘शिवालिक’ हे जहाज आज गुजरातमधील मुंद्रा बंदरावर पोहोचणार आहे, तर ‘नंदा देवी’ टँकर उद्या कांडला बंदरावर दाखल होणार आहे. सध्या होर्मुज सामुद्रधुनीत इंधन वाहून नेणाऱ्या जहाजांवर हल्ल्यांचा धोका निर्माण झाला असताना भारतीय जहाजांना सुरक्षित मार्ग कसा मिळाला, याबाबत मोठी चर्चा सुरू आहे.
या संदर्भात परराष्ट्रमंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी पडद्यामागील घडामोडींवर प्रकाश टाकला आहे. त्यांच्या मते, भारत आणि इराण यांच्यात झालेल्या सातत्यपूर्ण संवादामुळे हा मार्ग मोकळा झाला. त्यांनी सांगितले की दोन्ही देशांमधील चर्चेच्या प्रक्रियेमुळे काही सकारात्मक परिणाम मिळाले असून ही प्रक्रिया अजूनही सुरू आहे. होर्मुज सामुद्रधुनीतून जहाजांची सुरक्षित वाहतूक पुन्हा सुरू करण्यासाठी थेट संवाद हा सर्वात प्रभावी मार्ग ठरल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
जयशंकर यांनी असेही सांगितले की भारताच्या ध्वजावरील जहाजांसाठी इराणसोबत कोणताही कायमस्वरूपी किंवा सर्वसाधारण करार करण्यात आलेला नाही. प्रत्येक जहाजाच्या हालचालीबाबत स्वतंत्रपणे चर्चा करून परवानगी मिळवावी लागते. भारत आणि इराण यांच्यात दीर्घकाळापासून असलेल्या परस्पर संबंधांमुळेच ही चर्चा सकारात्मक मार्गाने पुढे गेल्याचे त्यांनी नमूद केले.
इराणने याच्या बदल्यात भारताकडून काही विशेष सवलत घेतली का, असा प्रश्न उपस्थित झाला होता. मात्र जयशंकर यांनी हा दावा फेटाळून लावला. त्यांनी स्पष्ट केले की हा कोणत्याही व्यवहाराचा भाग नसून दोन्ही देशांमधील विश्वास आणि दीर्घकालीन संबंधांमुळेच हा मार्ग खुला झाला आहे. तसेच मध्यपूर्वेत सुरू असलेला संघर्ष अत्यंत दुर्दैवी असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
दरम्यान, या घडामोडींमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि इराणचे राष्ट्रपती मसूद पेजेशकियान यांच्यात झालेल्या दूरध्वनी चर्चेचाही महत्त्वाचा वाटा असल्याचे सांगितले जात आहे. या चर्चेदरम्यान ऊर्जा आणि मालवाहतुकीच्या सुरक्षित मार्गांबाबत चर्चा झाली होती. त्यानंतरच भारतीय टँकरांना होर्मुज सामुद्रधुनीतून सुरक्षित मार्ग देण्यात आल्याचे मानले जाते.
होर्मुज सामुद्रधुनी ही फारसची खाडी आणि अरबी समुद्र यांना जोडणारा अत्यंत महत्त्वाचा समुद्री मार्ग आहे. जगातील मोठ्या प्रमाणातील तेल आणि गॅसची वाहतूक याच मार्गाने केली जाते. त्यामुळे या मार्गातील कोणताही अडथळा जागतिक ऊर्जा बाजारावर मोठा परिणाम करू शकतो. अशा परिस्थितीत भारतीय जहाजांना मिळालेला सुरक्षित मार्ग हा भारतासाठी दिलासादायक मानला जात आहे.
