मुंबई: पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या तणावपूर्ण परिस्थिती आणि युद्धानंतर संयुक्त राज्य अमेरिका आणि इराण यांच्यात दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामाची घोषणा झाल्यानंतर जगाने काहीसा दिलासा घेतला. या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. भारतीय एलपीजी टँकर ‘जग विक्रम’ने सुरक्षितपणे होर्मुज सामुद्रधुनी हा जगातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि धोकादायक समुद्री मार्ग पार केला आहे.
भारतीय ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने ही मोठी कामगिरी मानली जात आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे हा मार्ग जहाजांसाठी जवळपास बंद झाला होता. मात्र, युद्धविरामामुळे निर्माण झालेल्या संधीचा फायदा घेत ‘जग विक्रम’ने यशस्वीपणे हा मार्ग पार करत आता ओमानच्या आखातात प्रवेश केला असून, तो वेगाने भारताच्या दिशेने येत आहे.
‘जग विक्रम’ हे मध्यम क्षमतेचा गॅस वाहतूक करणारे जहाज असून, त्याची एकूण क्षमता सुमारे 26,000 टन आहे. सध्या या जहाजात सुमारे 20,000 टन एलपीजी (स्वयंपाक गॅस) आहे. भारतासारख्या मोठ्या लोकसंख्येच्या देशासाठी ही मात्रा अत्यंत महत्त्वाची ठरते, कारण यामुळे गॅस पुरवठा साखळी सुरळीत राहते आणि संभाव्य टंचाई टाळता येते.
जागतिक स्तरावर पाहता, होर्मुज सामुद्रधुनी ही अत्यंत अरुंद पण तितकीच रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाची वाहिनी आहे. जगातील सुमारे 20 टक्के कच्चे तेल याच मार्गाने वाहून नेले जाते. इराण आणि ओमान यांच्या दरम्यान असलेला हा मार्ग युद्धकाळात सर्वाधिक प्रभावित होतो. इराणशी संबंधित संघर्ष सुरू झाल्यानंतर या मार्गावरील जहाजांची हालचाल जवळपास ठप्प झाली होती, ज्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली होती.
भारतासाठी हा गॅस का महत्त्वाची आहे, हेही तितकेच स्पष्ट आहे. भारत मोठ्या प्रमाणावर स्वयंपाक गॅस आणि इंधनासाठी खाडी देशांवर अवलंबून आहे. होर्मुज सामुद्रधुनी बंद झाल्यास भारताकडे येणाऱ्या गॅस टँकर्सना अडथळा निर्माण होतो किंवा त्यांना लांबचा पर्यायी मार्ग घ्यावा लागतो, ज्यामुळे खर्च वाढतो. ‘जग विक्रम’चे सुरक्षित आगमन हे भारताच्या थांबलेल्या पुरवठ्याच्या दृष्टीने सकारात्मक संकेत मानले जात आहेत.
या 20,000 टन एलपीजीमुळे देशातील लाखो कुटुंबांना दिलासा मिळणार आहे. मात्र, या गॅसचा कालावधी किती असेल, याचा विचार केला तर चित्र वेगळे दिसते. भारतात दररोज सुमारे 51.5 लाख घरगुती गॅस सिलेंडरची गरज असते, आणि एका सिलेंडरमध्ये 14.2 किलो गॅस असतो. या हिशोबाने 20,400 टन गॅस म्हणजे सुमारे 14.3 लाख सिलेंडर होतात.
यावरून स्पष्ट होते की, केवळ या एका टँकरमधील गॅसवर अवलंबून राहिल्यास ती संपूर्ण देशाची गरज फक्त सुमारे 6.5 ते 7 तास (म्हणजे एका दिवसाच्या सुमारे 28 टक्के) भागवू शकते. त्यामुळे या पुरवठ्याचे महत्त्व मोठे असले तरी, भारतासाठी सतत आणि नियमित पुरवठा कायम ठेवणे अत्यावश्यक आहे.
