गणेशोत्सवाला आता काही दिवसच शिल्लक असताना राज्यभरातील मूर्तिकारांच्या कार्यशाळांमध्ये लगबग वाढली आहे. घरगुती गणपतींपासून ते सार्वजनिक मंडळांच्या भव्य मूर्तींपर्यंत विविध आकारांच्या गणेशमूर्ती तयार करण्याचे काम अंतिम टप्प्यात आले आहे. मात्र, यंदा गणेशभक्तांना बाप्पाच्या मूर्तीसाठी गेल्या वर्षीपेक्षा अधिक पैसे मोजावे लागणार आहेत. मातीपासून रंग आणि सजावटीच्या साहित्यापर्यंत जवळपास सर्वच बाबींच्या खर्चात वाढ झाल्याने महाराष्ट्रात गणेशमूर्तींच्या दरात सरासरी 20 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. गणेशमूर्ती बनविण्यासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाच्या किमती वाढल्याचा थेट परिणाम मूर्तींच्या विक्रीदरावर झाला आहे. माती, टिन पत्रा, रंग, सजावटीचे साहित्य तसेच मजुरीचे दर वाढल्यामुळे मूर्तिकारांवरील उत्पादन खर्च वाढला आहे. परिणामी काही प्रकारच्या आणि आकाराच्या मूर्तींच्या किमतीत तब्बल 30 टक्क्यांपर्यंत वाढ झाल्याचे चित्र आहे.
लहान घरगुती मूर्तींचे दरही वाढले
महागाईचा परिणाम केवळ मोठ्या गणेशमूर्तींवर झालेला नाही, तर घरगुती गणपतींच्या छोट्या मूर्तींच्या किमतीतही वाढ झाली आहे. गेल्या वर्षी सुमारे दोन हजार रुपयांना मिळणारी एक ते दीड फूट आकाराची मातीची मूर्ती यंदा अडीच हजार रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे. त्यामुळे घरगुती गणपती बसवणाऱ्या कुटुंबांनाही यंदा मूर्तीच्या बजेटमध्ये वाढ करावी लागणार आहे.
मोठ्या मूर्तींसाठीही जादा खर्च
सार्वजनिक गणेश मंडळांकडून मागणी असलेल्या मोठ्या आकाराच्या मूर्तींच्या किमतीतही लक्षणीय वाढ झाली आहे. गेल्या वर्षी सुमारे 12 हजार रुपयांच्या आसपास असणाऱ्या काही मोठ्या मूर्तींचा दर यंदा 14 ते 15 हजार रुपयांपर्यंत पोहोचला आहे. मूर्तीचा आकार, डिझाइन, कोरीवकाम आणि सजावटीची पद्धत यानुसार दरामध्ये आणखी फरक पडत आहे.
मजुरी वाढल्याने खर्चाचा ताण
गणेशमूर्ती तयार करण्यामागे अनेक कारागिरांचे श्रम असतात. मातीचा साचा तयार करण्यापासून मूर्तीला आकार देणे, बारकाईने कोरीवकाम करणे, फिनिशिंग आणि त्यानंतर रंगकाम करण्यापर्यंत अनेक टप्प्यांत काम केले जाते. या संपूर्ण प्रक्रियेसाठी लागणाऱ्या मजुरीच्या दरातही वाढ झाली आहे. त्यामुळे वाढत्या उत्पादन खर्चाचा काही भाग मूर्तींच्या किमतीत समाविष्ट करणे मूर्तिकारांना भाग पडत आहे.
गणेशमूर्तींसोबत सजावटीच्या साहित्याचे दरही वाढले
गणेशोत्सवासाठी केवळ मूर्तीच नव्हे तर मुकुट, अलंकार, मोदक, मूषक आणि इतर सजावटीच्या वस्तूंचीही मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केली जाते. या साहित्याच्या उत्पादन आणि वाहतुकीच्या खर्चात वाढ झाल्याने सजावटीच्या वस्तूंच्या दरांवरही परिणाम झाला आहे.
गोकुळाष्टमी आणि इतर सणांच्या मूर्तींवरही परिणाम
गणेशोत्सवाच्या तयारीसोबतच गोकुळाष्टमीसाठी श्रीकृष्णाच्या मूर्ती तसेच विविध धार्मिक सणांसाठी आवश्यक असलेल्या मूर्ती आणि मुखवट्यांचे कामही सुरू झाले आहे. या वस्तूंसाठी लागणारा कच्चा माल आणि कारागिरांची मजुरी महागल्याने त्यांच्याही किमती वाढण्याची शक्यता आहे.
मूर्तिकारांसमोरही आव्हान
एकीकडे कच्चा माल आणि मजुरी महागली असताना दुसरीकडे ग्राहकांवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडू नये, अशी मूर्तिकारांचीही भूमिका असते. त्यामुळे वाढलेला उत्पादन खर्च आणि ग्राहकांची बजेटची मर्यादा यांचा समतोल साधण्याचे आव्हान यंदा मूर्तिकारांसमोर आहे. गणेशोत्सव जसजसा जवळ येईल तसतशी मूर्तींची मागणी वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे राज्यातील विविध भागांमध्ये मूर्ती तयार करण्याच्या कामाला आता वेग आला आहे. मात्र, महागाईच्या पार्श्वभूमीवर यंदाचा गणेशोत्सव साजरा करताना गणेशभक्तांना मूर्तीच्या खरेदीसाठी अतिरिक्त खर्चाचा विचार करावा लागणार आहे.
