वॉशिंग्टन : इराणविरुद्धचे युद्ध संपवण्याच्या उद्देशाने एका प्राथमिक कराराची शक्यता निर्माण झाल्याचा दावा अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केला आहे. तत्पूर्वी त्यांनी इराणवरील हल्ले रद्द केल्याचे जाहीर केले होते. “आम्ही नुकताच इराणसोबतच्या युद्धाबाबत एक महत्त्वपूर्ण समझोता केला आहे,” असे त्यांनी गुरुवारी ‘ओव्हल ऑफिस’मध्ये पत्रकारांशी बोलताना सांगितले. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बघाई यांनी सरकारी टीव्ही वाहिनीला सांगितले की, कराराबाबतची वृत्ते केवळ शक्यतांवर आधारित आहेत. यातील कोणतीही गोष्ट अद्याप निश्चित झालेली नाही. दोन्ही देश संघर्ष संपवण्यासाठी कराराच्या जवळ पोहोचल्याचे दावे ट्रम्प यांनी यापूर्वीही केले आहेत. ही घोषणा करण्याच्या काही तास आधीच, ट्रम्प यांनी इराणवर अत्यंत कठोर प्रहार करण्याची घोषणा केली होती. अमेरिका आणि इस्रायलने 28 फेब्रुवारी रोजी इराणवर व्यापक हल्ले केले होते. याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने इस्रायल आणि आखाती प्रदेशातील अमेरिकेच्या मित्रराष्ट्रांवर हल्ले केले. तसेच जगातील तेल आणि द्रवीभूत नैसर्गिक वायूच्या (LNG) वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग असलेल्या ‘होरमुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) प्रभावीपणे बंद केली.
एप्रिलमध्ये शस्त्रसंधीवर सहमती होऊनही, अमेरिका आणि इराण यांच्यात अधूनमधून गोळीबार सुरूच आहे. यात या आठवड्यात झालेल्या ‘जशास तसे’ (tit-for-tat) स्वरूपाच्या दोन फेऱ्यांमधील हल्ल्यांचाही समावेश आहे. त्याच वेळी, ट्रम्प यांनी इराणसोबतच्या कराराच्या शक्यतेबद्दल वारंवार सकारात्मकता दर्शवली आहे. त्यांच्या ताज्या विधानांनंतर, ‘ब्रेंट क्रूड’च्या (कच्च्या तेलाच्या) किमतीत मोठी घसरण होऊन ती प्रति बॅरल सुमारे 89 डॉलर्स (66 पौंड) इतकी खाली आली. ही एका दिवसातील 4.4 टक्क्यांची घट होती. पत्रकारांशी बोलताना ट्रम्प म्हणाले की, “आपल्याकडे असा एक करार आहे, ज्यानुसार इराणकडे कधीही अणुशस्त्र असणार नाही. हा करार साध्य करण्यासाठी आपण जी काही प्रक्रिया पार पाडली, त्यामागचा मुख्य उद्देशच हा होता. त्यामुळे ही एक अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे.” एकदा कागदपत्रे अंतिम झाली की, “बहुधा युरोपमध्ये स्वाक्षरी होईल,” असे ते म्हणाले. कागदपत्रे जवळपास अंतिम स्वरूपात आहेत. त्यामुळे पाहूया”. ट्रम्प असेही म्हणाले की, “स्वाक्षरी होताच” होर्मुझची सामुद्रधुनीदेखील खुली केली जाईल.
अमेरिकेचे नेते म्हणाले की, त्यांनी आखाती मित्रराष्ट्रे आणि इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्यासह या प्रदेशातील नेत्यांशी चर्चा केली आहे, आणि पुढे म्हणाले: “संपूर्ण मध्य पूर्व खूप आनंदी आहे.” इस्रायलच्या पंतप्रधानांच्या कार्यालयाने संभाषण झाल्याची पुष्टी केली आणि सांगितले की इस्रायल “सामंजस्य कराराचा पक्ष नाही”. या निवेदनात म्हटले आहे की, नेतान्याहू यांनी अंतिम कराराच्या दिशेने काम करण्याच्या ट्रम्प यांच्या वचनबद्धतेबद्दल कौतुक व्यक्त केले, ज्यामध्ये “संवर्धित सामग्री काढून टाकणे, संवर्धन पायाभूत सुविधा नष्ट करणे, क्षेपणास्त्र उत्पादनावर मर्यादा घालणे आणि प्रदेशातील आपल्या दहशतवादी हस्तकांना इराणचा पाठिंबा थांबवणे” यांचा समावेश आहे. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते बघाई म्हणाले की, सामंजस्य कराराचा बहुतांश मसुदा आधीच “अंतिम” झाला होता, परंतु अमेरिकेने “अवाजवी मागण्या” केल्या आहेत आणि “नवीन विनंत्या” जोडल्या आहेत.
