बांगलादेशमध्ये अलीकडेच झालेल्या सत्तांतरानंतर देशाच्या राजकीय आणि लष्करी व्यवस्थेत मोठे बदल वेगाने घडताना दिसत आहेत. बांगलादेश नॅशनलिस्ट पार्टी (Bangladesh Nationalist Party, BNP) ला संसदीय निवडणुकीत स्पष्ट बहुमत मिळाल्यानंतर पक्षाचे नेते तारिक रहमान यांनी 17 फेब्रुवारी रोजी पंतप्रधान पदाची शपथ घेतली. नव्या सरकारच्या स्थापनेनंतर प्रशासनासोबतच लष्करी व्यवस्थेतही व्यापक फेरबदल सुरू झाल्याचे स्पष्ट संकेत मिळत आहेत.
सत्तांतरानंतर बांगलादेश सैन्याने वरिष्ठ नेतृत्वामध्ये महत्त्वपूर्ण बदल जाहीर केले आहेत. ‘ढाका ट्रिब्यून’च्या वृत्तानुसार, लेफ्टनंट जनरल एम मैनुर रहमान यांची चीफ ऑफ जनरल स्टाफ (Chief of General Staff, CGS) या अत्यंत महत्त्वाच्या पदावर नियुक्ती करण्यात आली आहे. यापूर्वी ते आर्मी ट्रेनिंग अँड डॉक्ट्रिन कमांडचे जनरल ऑफिसर कमांडिंग (General Officer Commanding, GOC) म्हणून कार्यरत होते.
या बदलांमधील सर्वात लक्षवेधी निर्णय म्हणजे भारतातील बांगलादेश उच्चायुक्तालयात कार्यरत असलेल्या अधिकाऱ्याला नव्या जबाबदारीसाठी मायदेशी परत बोलावण्यात आले आहे. सिक्युरिटी ॲडव्हायझर म्हणून कार्यरत असलेले ब्रिगेडियर जनरल मोहम्मद हाफिजुर रहमान यांना मेजर जनरल पदावर पदोन्नती देत एका पायदळ विभागाच्या जनरल ऑफिसर कमांडिंग पदाची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. या नियुक्तीकडे नव्या सरकारच्या धोरणात्मक लष्करी पुनर्रचनेचा भाग म्हणून पाहिले जात आहे.
दरम्यान, बांगलादेशातील नव्या राजकीय घडामोडींवर भारतानेही सकारात्मक प्रतिक्रिया दिली आहे. ढाका येथे नियुक्त भारताचे उच्चायुक्त प्रणय वर्मा यांनी रविवारी प्रतिक्रिया देताना भारत नव्या सरकारसोबत संवाद आणि सहकार्य अधिक मजबूत करण्यास उत्सुक असल्याचे स्पष्ट केले. दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय संबंध (Bilateral Relations) पुन्हा सक्रिय करण्यासाठी भारत पुढाकार घेण्यास तयार असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
मागील सुमारे 18 महिन्यांपासून मोहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखाली अंतरिम सरकार कार्यरत होते. मात्र, या कालावधीत भारत-बांगलादेश संबंधांमध्ये चढ-उतार पाहायला मिळाले. काही धोरणात्मक आणि राजनैतिक मुद्द्यांमुळे दोन्ही देशांतील संबंध 1971 नंतरच्या सर्वात खालच्या पातळीवर पोहोचल्याचे निरीक्षकांचे मत होते.
आता तारिक रहमान यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेल्या नव्या सरकारमुळे दक्षिण आशियातील सामरिक समीकरणांमध्ये नवे बदल घडण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः लष्करी नेतृत्वातील फेरबदल आणि भारताशी संवाद पुनर्संचयित करण्याचे संकेत लक्षात घेता आगामी काळात बांगलादेशच्या परराष्ट्र व सुरक्षा धोरणात महत्त्वपूर्ण दिशा बदल दिसू शकतो, अशी राजकीय विश्लेषकांची प्रतिक्रिया आहे.
