भारतीय जेवणात चपाती हा अत्यंत महत्त्वाचा आणि रोजच्या आहाराचा अविभाज्य भाग आहे. बहुतांश घरांमध्ये गव्हाच्या पिठाची साधी चपाती बनवली जाते. मात्र, आरोग्याबाबत वाढती जागरूकता, वजन कमी करण्याची इच्छा आणि मधुमेहासारख्या जीवनशैलीशी संबंधित आजारांमुळे आता अनेकजण मल्टीग्रेन चपातीकडे वळत आहेत. गहू, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, ओट्स आणि इतर धान्यांपासून तयार होणारी मल्टीग्रेन चपाती अधिक आरोग्यदायी असल्याचा दावा केला जातो. पण रोजच्या आहारासाठी नेमकी कोणती चपाती अधिक फायदेशीर ठरते? याविषयी तज्ज्ञ काय सांगतात, ते जाणून घेऊया.
साधी गव्हाची चपाती का खावी?
संपूर्ण गव्हाच्या पिठापासून तयार होणारी साधी चपाती ही शरीरासाठी ऊर्जेचा उत्तम स्रोत मानली जाते. त्यामध्ये कार्बोहायड्रेट्स, प्रथिने, फायबर, बी-कॉम्प्लेक्स जीवनसत्त्वे आणि लोह यांसारखी पोषक तत्त्वे असतात. गव्हातील नैसर्गिक फायबर पचनक्रिया सुरळीत ठेवण्यास मदत करते. नियमित व्यायाम करणारे, शारीरिक श्रम करणारे किंवा संतुलित आहार घेणाऱ्या व्यक्तींसाठी साधी चपाती हा उत्तम पर्याय आहे.
मल्टीग्रेन चपाती म्हणजे काय?
मल्टीग्रेन म्हणजे एकाच पिठाऐवजी अनेक प्रकारच्या धान्यांचे मिश्रण. अशा पिठामध्ये गहू, ज्वारी, बाजरी, नाचणी (रागी), ओट्स, मका, हरभरा, सोयाबीन, जव आणि काही ठिकाणी जवस किंवा चिया बियांचाही समावेश केला जातो. त्यामुळे एका चपातीत विविध धान्यांमधील पोषकतत्त्वे मिळतात. प्रत्येक धान्याचे वेगळे पोषणमूल्य असल्याने शरीराला अधिक संतुलित आहार मिळण्यास मदत होते.
मल्टीग्रेन चपातीचे फायदे
मल्टीग्रेन चपातीमध्ये साध्या गव्हाच्या चपातीपेक्षा फायबरचे प्रमाण अधिक असते. त्यामुळे पोट अधिक वेळ भरल्यासारखे वाटते आणि वारंवार भूक लागत नाही. वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांसाठी हा एक चांगला पर्याय ठरू शकतो. याशिवाय ज्वारी, बाजरी आणि नाचणीसारख्या धान्यांमुळे कॅल्शियम, लोह, मॅग्नेशियम आणि अँटीऑक्सिडंट्सही मिळतात. काही धान्यांचा ग्लायसेमिक इंडेक्स कमी असल्यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी तुलनेने हळूहळू वाढण्यास मदत होऊ शकते.
वजन कमी करायचे असल्यास कोणती चपाती योग्य?
जर तुमचे उद्दिष्ट वजन कमी करणे असेल, तर मल्टीग्रेन चपाती अधिक फायदेशीर ठरू शकते. त्यातील फायबरमुळे भूक कमी लागते आणि अतिरिक्त खाणे टाळण्यास मदत होते. मात्र, केवळ मल्टीग्रेन चपाती खाल्ल्याने वजन कमी होत नाही. त्यासाठी आहारातील एकूण कॅलरी, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि सक्रिय जीवनशैली यांचाही तितकाच महत्त्वाचा वाटा असतो.
मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी कोणती चपाती चांगली?
मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी ज्वारी, बाजरी, नाचणी किंवा ओट्स यांचा समावेश असलेली मल्टीग्रेन चपाती खाल्ल्यास काही प्रमाणात फायदा होऊ शकतो. या धान्यांमुळे रक्तातील साखरेची पातळी हळूहळू वाढण्यास मदत होते. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीची प्रकृती, औषधे आणि आहार वेगळा असल्याने डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसारच आहारात बदल करावा.
बाजारातील प्रत्येक मल्टीग्रेन पीठ आरोग्यदायी असते का?
अनेकजण बाजारातून तयार मल्टीग्रेन पीठ विकत घेतात. मात्र, प्रत्येक ब्रँडचे पीठ सारखेच पोषक असेल असे नाही. काही उत्पादनांमध्ये गव्हाचे प्रमाण खूप जास्त आणि इतर धान्यांचे प्रमाण अत्यल्प असते. त्यामुळे पीठ खरेदी करताना त्यावरील घटक (Ingredients) आणि पोषणमूल्यांची माहिती काळजीपूर्वक वाचणे गरजेचे आहे.
दोन्ही चपात्या एकत्र खाणे योग्य का?
आहारतज्ज्ञांच्या मते, रोज फक्त एकाच प्रकारचे धान्य खाण्यापेक्षा आहारात विविध धान्यांचा समावेश करणे अधिक फायदेशीर असते. त्यामुळे आठवड्यातील काही दिवस साधी गव्हाची चपाती आणि काही दिवस मल्टीग्रेन चपाती खाल्ल्यास शरीराला विविध प्रकारची पोषकतत्त्वे मिळू शकतात. हा पर्याय बहुतेक निरोगी व्यक्तींसाठी अधिक संतुलित मानला जातो.
तज्ज्ञांचा सल्ला काय?
तज्ज्ञांच्या मते, कोणतीही चपाती 'सर्वांसाठी सर्वोत्तम' असा निष्कर्ष काढता येत नाही. व्यक्तीचे वय, वजन, शारीरिक हालचाल, मधुमेह, पचनशक्ती आणि इतर आरोग्यविषयक समस्या लक्षात घेऊन चपातीची निवड करावी. त्याचबरोबर चपातीसोबत भरपूर भाज्या, डाळी, कडधान्ये, सॅलड आणि प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश केल्यास आहार अधिक संतुलित होतो.
