मासिक पाळी हे स्त्रीच्या आयुष्याचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. ही शरीरातील हार्मोन्समुळे चालणारी एक अत्यंत गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे. ज्यामुळे नियमितपणे रक्तस्राव होतो, म्हणजेच पाळी येते. मासिक पाळीचे चार टप्पे असतात जे शरीराला गर्भधारणेसाठी तयार करतात. मासिक पाळी हा शब्द 'मेन्सिस' या लॅटिन शब्दावरून आला आहे, ज्याचा अर्थ महिना आहे. मासिक पाळीचे चक्र, ज्याला कधीकधी प्रजनन चक्र असेही म्हटले जाते, हे स्त्रियांमध्ये होणाऱ्या बदलांची एक मालिका आहे. मासिक पाळीच्या चक्रामुळेच स्त्री गर्भवती होते आणि आई बनते. मासिक पाळीचे चक्र साधारणपणे 21 ते 35 दिवसांचे असते, बहुतेकदा ते 28 दिवसांचे असते, परंतु ते कमी किंवा जास्त दिवसांचे असू शकते आणि त्याचा कालावधी प्रत्येक स्त्रीनुसार बदलतो.
मासिक पाळी वेगवेगळ्या हार्मोन्सद्वारे नियंत्रित केली जाते आणि पाळीच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांमध्ये हे हार्मोन्स बदलतात. मासिक पाळीचा स्त्रीच्या मनःस्थितीवर, ऊर्जेवर, भावनांवर आणि लैंगिक इच्छेवर परिणाम होतो. त्यामुळे मासिक पाळीचे वेगवेगळे टप्पे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे, जेणेकरून तुम्हाला तुमच्या शरीरातील आणि भावनांमधील विविध बदल समजू शकतील.
प्रत्येक मासिक पाळीच्या चक्रात, अंडाशयातून एक अंडे तयार होऊन बाहेर पडते. गर्भाशयाच्या भोवती रक्ताचा एक थर तयार होतो. असा विचार करा की, जर तुम्ही गर्भवती झालात, तर हा थर बाळासाठी बिछान्यासारखे काम करतो. म्हणूनच गर्भधारणेदरम्यान मासिक पाळी येत नाही. दर महिन्याला मासिक पाळीच्या रूपात बाहेर पडणारे रक्त गर्भधारणेदरम्यान बाळासाठी बिछान्यासारखे काम करते आणि प्रत्येक महिन्याला ते अधिक घट्ट होत जाते. जर गर्भधारणा झाली नाही, तरीही हेच रक्त दर महिन्याला बाहेर पडते.
मासिक पाळी
हा मासिक पाळीचा पहिला टप्पा आहे. मागील पाळीतील अंड्याचे फलन न झाल्यास हा टप्पा सुरू होतो. गर्भधारणा न झाल्यामुळे, इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनची पातळी कमी होते. गर्भाशयाला रक्ताच्या जाड थराची गरज नसते, म्हणून ते योनीमार्गे बाहेर टाकले जाते. पाळीच्या रक्तात केवळ रक्तच नाही तर श्लेष्मा आणि ऊतींचाही समावेश असतो. मासिक पाळीच्या काळात तुम्हाला पोटात गॅस होणे, मनोदशा बदलणे, चिडचिड, डोकेदुखी, थकवा, पाठदुखी अशी लक्षणे जाणवू शकतात.
फॉलिक्युलर टप्पा
फॉलिक्युलर टप्पा तुमच्या मासिक पाळीच्या पहिल्या दिवशी सुरू होतो, त्यामुळे तो मासिक पाळीच्या टप्प्यासोबतच येतो, आणि तुमचे ओव्हुलेशन (अंडोत्सर्जन) झाल्यावर संपतो. हा टप्पा तेव्हा सुरू होतो जेव्हा हायपोथॅलॅमस पिट्यूटरी ग्रंथीला FSH तयार करण्याचा संकेत देतो. FSH हार्मोन अंडाशयांना फॉलिकल्स नावाच्या अंदाजे 5 ते 20 लहान पिशव्या तयार करण्यासाठी उत्तेजित करतो. प्रत्येक फॉलिकलमध्ये एक फलित न झालेले अंडे असते.
सर्वात निरोगी अंड पूर्णपणे विकसित होते आणि उर्वरित फॉलिकल्स तुमच्या शरीरात पुन्हा शोषले जातात. पूर्णपणे तयार झालेले फॉलिकल इस्ट्रोजेन नावाचा हार्मोन स्रवते, ज्यामुळे गर्भाशयाचे अस्तर जाड होते. यामुळे बाळाच्या वाढीसाठी पोषक तत्वांनी समृद्ध वातावरण तयार होते. फॉलिक्युलर टप्पा अंदाजे 16 दिवस टिकतो, परंतु प्रत्येक स्त्रीच्या मासिक पाळीच्या चक्रानुसार तो 11 ते 27 दिवसांपर्यंत असू शकतो.
ओव्हुलेशन
फॉलिक्युलर फेज दरम्यान वाढणाऱ्या इस्ट्रोजेनच्या पातळीमुळे पिट्यूटरी ग्रंथी ल्युटेनायझिंग हार्मोन (LH) स्रवते. हाच तो हार्मोन आहे जो अंडोत्सर्जनाची सुरुवात करतो. जेव्हा तुमची अंडाशय एक पूर्ण विकसित अंडे तयार करते, तेव्हा अंडोत्सर्जन होते. हे अंडे फॅलोपियन ट्यूबमधून गर्भाशयाकडे प्रवास करते आणि शुक्राणूंद्वारे फलित होते. अंडोत्सर्जनाच्या अवस्थेत गर्भवती होण्याची शक्यता सर्वाधिक असते. शरीराचे तापमान वाढणे, पांढरा आणि घट्ट स्राव अशी लक्षणे ओव्हुलेशनमध्ये दिसून येतात. जर तुमचे मासिक चक्र 28 दिवसांचे असेल, तर साधारणपणे 14 व्या दिवशी म्हणजेच मासिक पाळीच्या अगदी मध्यभागी ओव्हुलेशन होते. ते सुमारे 24 तास टिकते. एका दिवसानंतर जर अंड्याचे शुक्राणूद्वारे फलन झाले नाही, तर ते आपोआप नष्ट होते. शुक्राणू पाच दिवसांपर्यंत जिवंत राहू शकतात, त्यामुळे ओव्हुलेशनच्या पाच दिवस आधी लैंगिक संबंध ठेवल्यास गर्भधारणा होण्यास मदत होऊ शकते.
ल्युटियल अवस्था
फॉलिकलमधून अंड बाहेर पडल्यानंतर त्याचे कॉर्पस ल्युटियममध्ये रूपांतर होते जे प्रोजेस्टेरॉन आणि काही प्रमाणात इस्ट्रोजेन नावाचे हार्मोन्स स्रवते. यामुळे दोन्ही हार्मोन्सची पातळी वाढते जे गर्भाशयाचे अस्तर जाड ठेवतात आणि फलित अंड्याच्या रोपणासाठी तयार ठेवतात. जर तुम्ही गर्भवती झालात तर शरीर ह्युमन कोरिओनिक गोनाडोट्रोपिन (HCl) तयार करते.
जर तुम्ही गर्भवती झाला नाहीत तर कॉर्पस ल्युटियम आकुंचन पावते आणि तुमच्या शरीरात पुन्हा शोषले जाते. यामुळे इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनची पातळी कमी होते, ज्यामुळे तुमची मासिक पाळी सुरू होते. मासिक पाळीच्या दरम्यान, गर्भाशयाचे अस्तर मासिक पाळीच्या रक्ताच्या रूपात बाहेर टाकले जाते. ल्युटियल टप्पा 11 ते 17 दिवस टिकतो. या टप्प्यात, जर तुम्ही गर्भवती झाला नाहीत, तर तुम्हाला प्रीमेन्स्ट्रुअल सिंड्रोम (PMS)मध्ये पोट फुगणे, स्तनांना सूज किंवा वेदना, मूडमध्ये बदल, डोकेदुखी, वजन वाढणे, लैंगिक इच्छेमध्ये बदल, भूक कमी होणे, झोप न लागणे अशी लक्षणे जाणवू शकतात. प्रत्येक मासिक पाळीचे चक्र वेगळे असते. काही महिलांना दर महिन्याला एकाच वेळी मासिक पाळी येते. काही महिलांना इतरांपेक्षा जास्त किंवा जास्त काळ रक्तस्राव होतो. तुमच्या मासिक पाळीत काही समस्या आहे की नाही हे शोधण्याचा एक मार्ग म्हणजे तुमच्या पाळीची नोंद ठेवणे. पाळी सुरू होण्याची आणि संपण्याची तारीख नक्की लिहून ठेवा.
