रेड नेक्ड कीलबॅक हा आशियामध्ये आढळणारा आकर्षक आणि वेगळ्या रंगाचा साप आहे. याच्या मानेजवळ लाल किंवा नारिंगी रंगाचा पट्टा असल्यामुळे याला “रेड नेक्ड” असे नाव मिळाले आहे. हा साप मुख्यतः पाणथळ भाग, जंगल आणि नदी-ओढ्यांच्या आसपास आढळतो.हा साप भारतातील ईशान्य भाग, पश्चिम बंगाल, आसाम, मिझोराम, सिक्कीम तसेच दक्षिण-पूर्व आशियातील अनेक देशांत आढळतो. तो बहुतेक वेळा तलाव, दलदली, शेतीजवळील पाणथळ जागांमध्ये दिसतो.
हा साप विशेषतः प्रसिद्ध आहे कारण तो विषारी आणि विषयुक्त अशा दोन्ही प्रकारांमध्ये गणला जातो. त्याच्या मागील बाजूस विषारी दात असतात.हा साप या प्राण्यांमधील बुफाडिएनोलाइड्स (Bufadienolides) नावाचे रसायन त्याच्या शरीरात साठवते. हेच रसायन, विष म्हणून ते वापरतात. त्यामुळे स्वतः विष तयार करता येत नसतानाही या सापाला विषाचा साठा करता येऊन त्याचा शस्त्रासारखा वापर करता येतो. तसेच मानेजवळ विशेष ग्रंथी असतात ज्यामध्ये तो विषारी द्रव्य साठवून ठेवतो. त्यामुळे या सापाला हाताळताना अत्यंत काळजी घेणे आवश्यक असते. सामान्यतः हा साप शांत स्वभावाचा असतो आणि मानवावर विनाकारण हल्ला करत नाही. मात्र धोका वाटल्यास तो मान फुगवतो, शरीर सपाट करतो आणि फुत्कार काढून स्वतःचे संरक्षण करतो.
विशेष म्हणजे जेव्हा तो विषारी प्राणी खातो, त्यानंतर तो अधिक आक्रमक होतो. तर जेव्हा अनेक दिवस तो उंदीर अथवा इतर प्राणी खातो. तेव्हा मात्र त्याच्या शरीरात विष जमा होत नाही. विषाचा साठा नसला की या सापाचे स्वभाव बदलतो. तो लपण्याचा अधिक प्रयत्न करतो. रेड नेक्ड कीलबॅक साप पर्यावरणासाठी अत्यंत उपयुक्त आहे. तो अन्नसाखळीचा महत्त्वाचा भाग असून जैवविविधता टिकवून ठेवण्यास मदत करतो. सापांविषयी समाजात अनेक गैरसमज आहेत, परंतु प्रत्यक्षात हे प्राणी निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी आवश्यक आहेत. त्यामुळे सापांना मारण्याऐवजी त्यांचे संरक्षण करणे गरजेचे आहे.
शेवटी, Red-necked Keelback हा एक आकर्षक, दुर्मिळ आणि महत्त्वपूर्ण साप आहे. त्याची वैशिष्ट्ये, रंग आणि पर्यावरणातील भूमिका यामुळे तो इतर सापांपेक्षा वेगळा ठरतो. निसर्गातील प्रत्येक जीवाप्रमाणे या सापाचेही संरक्षण करणे ही आपली जबाबदारी आहे.
