मुंबई:भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) कर्जवसुली प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण बदल जाहीर केले आहेत. अनेकदा कर्जवसुलीच्या नावाखाली ग्राहकांना मानसिक त्रास, धमक्या, वारंवार फोन किंवा सामाजिक बदनामीचा सामना करावा लागत असल्याच्या तक्रारी वाढत होत्या. या पार्श्वभूमीवर RBI ने नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे तयार केली असून ती 1 जानेवारी 2027 पासून लागू होणार आहेत. या नव्या नियमांमुळे बँका, एनबीएफसी आणि त्यांच्या वतीने काम करणाऱ्या रिकव्हरी एजंटांना ठरावीक नियमांचे पालन करणे बंधनकारक असेल. ग्राहकांच्या गोपनीयतेचा आदर राखत आणि कायदेशीर पद्धतीनेच कर्जवसुली करावी, असे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.
ग्राहकांना धमकावण्यावर बंदी
नवीन नियमांनुसार रिकव्हरी एजंटांना कर्जदारांना धमकावणे, अपमानास्पद भाषा वापरणे किंवा मानसिक दबाव टाकणे पूर्णपणे निषिद्ध असेल.
महत्त्वाचे नियम
सकाळी 8 वाजण्यापूर्वी आणि संध्याकाळी 7 नंतर कॉल करता येणार नाही.
वारंवार फोन किंवा संदेश पाठवून त्रास देता येणार नाही.
ग्राहकांच्या कुटुंबीय, मित्र किंवा नातेवाईकांना संपर्क करून दबाव टाकता येणार नाही.
सोशल मीडियावर बदनामीला पूर्णविराम
फोटो किंवा व्हिडिओ सोशल मीडियावर टाकता येणार नाही.
वैयक्तिक माहिती सार्वजनिक करता येणार नाही.
कर्जदाराची कोणत्याही प्रकारे बदनामी करता येणार नाही.
मोबाईल लोनसाठी नवे नियम
मोबाईल फोन ईएमआयवर घेतलेल्या ग्राहकांसाठीही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत.
फक्त कर्जावर घेतलेला मोबाईलच लॉक करता येईल.
इतर कोणत्याही कर्जासाठी मोबाईल लॉक करता येणार नाही.
मोबाईल लॉक असला तरी इनकमिंग कॉल, एसएमएस आणि आवश्यक सेवा सुरू राहतील.
आरबीआई ने ऋण वसूली और वसूली एजेंटों के नियोजन में विनियमित संस्थाओं का आचरण पर संशोधन निदेश जारी किए
RBI Issues Amendment Directions on ‘Conduct of Regulated Entities in Recovery of Loans and Engagement of Recovery Agents’https://t.co/eFPDP4Xhrk — ReserveBankOfIndia (@RBI) August 6, 2026
विलंब झाला तर मिळणार नुकसानभरपाई
ग्राहकाने थकीत रक्कम भरल्यानंतर संबंधित मोबाईलवरील सुविधा तातडीने सुरू करणे आवश्यक असेल.
RBI चा नियम
पेमेंटनंतर 1 तासाच्या आत मोबाईल अनलॉक करणे बंधनकारक.
विलंब झाल्यास प्रति तास 250 रुपये नुकसानभरपाई द्यावी लागेल.
रिकव्हरी एजंटांसाठीही कडक अटी
कर्जवसुली करणाऱ्या एजंटांवरही अनेक जबाबदाऱ्या टाकण्यात आल्या आहेत.
मुख्य अटी
अधिकृत ओळखपत्र आणि परवानगीपत्र जवळ असणे आवश्यक.
ग्राहकाला भेट देण्यापूर्वी पूर्वसूचना देणे बंधनकारक.
रिकव्हरी एजन्सी बदलल्यास त्याची माहिती ग्राहकाला देणे आवश्यक.
तक्रार करणे होणार अधिक सोपे
ग्राहकांना त्यांच्या तक्रारी सहज नोंदवता याव्यात यासाठी प्रत्येक बँकेला प्रभावी तक्रार निवारण व्यवस्था उभारावी लागणार आहे.
ग्राहकांचे अधिकार
रिकव्हरी एजंटच्या गैरवर्तनाची तक्रार करता येईल.
नियमांचे उल्लंघन झाल्यास नुकसानभरपाईची मागणी करता येईल.
बँक किंवा वित्तीय संस्थेला तक्रारीवर नियमानुसार कार्यवाही करावी लागेल.
ग्राहकांसाठी काय बदलणार?
या नियमांमुळे कर्जदारांना अधिक सुरक्षित आणि सन्मानपूर्वक वागणूक मिळण्याची अपेक्षा आहे. वारंवार येणारे कॉल, धमक्या, कुटुंबीयांना त्रास देणे किंवा सोशल मीडियावर बदनामी अशा प्रकारांना आळा बसणार आहे. विशेषतः मोबाईल लोन घेतलेल्या ग्राहकांसाठी मोबाईल अनलॉक करण्याबाबत स्पष्ट नियम आणि नुकसानभरपाईची तरतूद हा मोठा दिलासा मानला जात आहे. एकूणच, RBI च्या या निर्णयामुळे कर्जवसुली प्रक्रिया अधिक पारदर्शक, जबाबदार आणि ग्राहकाभिमुख होण्याची शक्यता आहे.
