आठवड्याच्या शेवटी रात्रीच्या आकाशात एक दुर्मिळ दृश्य पाहायला मिळणार आहे. ते म्हणजे ब्लू मायक्रोमून. हा ब्लू मून भारतात रविवार, 31 मे 2026 रोजी सूर्यास्तानंतर म्हणजेच साधारण संध्याकाळी 7.30 ते 8 वाजल्यापासून पूर्व-आग्नेय आकाशात उगवताना स्पष्टपणे पाहता येईल. मध्यरात्रीच्या सुमारास हा चंद्र आणि ताऱ्याची जोडी आकाशात अगदी उंचावर पोहोचलेली असेल.
ब्लू मूनच्या एकापेक्षा जास्त व्याख्या आहेत. “सध्या वापरली जाणारी, अधिक परिचित आणि निश्चितपणे सर्वात सोपी व्याख्या म्हणजे तथाकथित मासिक ब्लू मून,” असे रॉयल ऑब्झर्व्हेटरी ग्रीनविच येथील खगोलशास्त्रज्ञ डॉ. ग्रेग ब्राउन म्हणतात. “यामध्ये तुम्हाला एकाच कॅलेंडर महिन्यात दुसरी पौर्णिमा पाहायला मिळते.” हे असामान्य आहे. कारण चंद्राला त्याच्या वेगवेगळ्या कलांमधून (पृथ्वीवरून दिसणारे वेगवेगळे आकार) जाण्यासाठी तीस दिवसांपेक्षा थोडा कमी कालावधी लागतो. म्हणजेच साधारणपणे महिन्यातून एकदा पौर्णिमा येते. “पण कधीकधी तुम्हाला दोन पौर्णिमा पाहायला मिळतात. दुसऱ्या पौर्णिमेला ब्लू मून म्हटले जाते. या आठवड्याच्या शेवटी याच प्रकारचा ब्लू मून पाहायला मिळणार आहे.
दुसरा प्रकार ‘हंगामी ब्लू मून’ म्हणून ओळखला जातो. ही संज्ञा खगोलशास्त्रीय ऋतूमध्ये येणाऱ्या ‘अतिरिक्त’ पौर्णिमेला सूचित करते. म्हणजेच संक्रांती आणि विषुववृत्त किंवा विषुववृत्त आणि संक्रांती यांच्यामधील कालावधी. "त्या साधारण तीन महिन्यांच्या कालावधीत तीन पौर्णिमा अपेक्षित असतात, पण कधीकधी चारही येतात. त्यातील तिसऱ्या पौर्णिमेला 'ब्लू मून' म्हटले जाते. याचा संबंध पृथ्वीवरून पाहिल्यावर दिसणाऱ्या चंद्राच्या आकाराशी आहे. चंद्र पृथ्वीपासून नेहमी एकाच अंतरावर नसतो. पृथ्वीभोवतीची त्याची कक्षा लंबवर्तुळाकार आहे. जर पौर्णिमा पृथ्वीच्या सर्वात जवळच्या बिंदूजवळ आली, तर आपण त्याला ‘सुपरमून’ म्हटले जाते. जर ती पृथ्वीच्या सर्वात दूरच्या बिंदूजवळ आली, तर आपण त्याला ‘मायक्रोमून’ म्हणतात. या शब्दावरून चंद्र आकाशात केवळ एक लहानसा ठिपका दिसेल, असे वाटत असले तरी, तसे नसते. मायक्रोमून हा सुपरमूनपेक्षा केवळ 14 टक्के आणि सर्वसाधारण पौर्णिमेपेक्षा सुमारे 6 टक्के लहान दिसतो.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती खगोल तज्ञांच्या ज्ञानावर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)
