Rajkot Patola Saree : अभिमानास्पद! रेशीमपासून बनणाऱ्या, पूर्णपणे हाताने विणल्या जाणाऱ्या राजकोट पटोला साड्यांना GI मानांकन प्राप्त

नवी दिल्ली : राजकोट पटोला साड्यांना ‘भौगोलिक निर्देशांक’ (GI) मानांकन प्राप्त झाले आहे. ज्यामुळे गुजरातच्या प्रसिद्ध हातमाग वारशाला मोठी चालना मिळाली आहे. या मान्यतेमुळे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमध्ये या साडीची ओळख अधिक दृढ झाली असून, कारागीर आणि विणकर समुदायांसाठी ही अभिमानाची बाब ठरली आहे. उत्कृष्ट रेशमापासून पूर्णपणे हाताने विणल्या जाणाऱ्या राजकोट पटोला साड्यांमध्ये अनेक पिढ्यांची कुशल कारागिरी दिसून येते. त्या अनेक कुटुंबांच्या उपजीविकेचे साधन बनल्या आहेत. या कलेबद्दलची जागरूकता वाढवण्यात GI मानांकनाचा मोलाचा वाटा असल्याचे कारागीर मानतात. त्याचबरोबर प्रदर्शनांमधील सहभाग आणि विपणन सहाय्यासारख्या सरकारी उपक्रमांमुळे व्यवसायाच्या संधींमध्येही वाढ झाली आहे. ग्राहक या साड्यांचे सूक्ष्म विणकाम, उच्च दर्जाचे रेशीम आणि सांस्कृतिक महत्त्व यांची प्रशंसा करतात. आपला समृद्ध वारसा, वाढती ओळख आणि संस्थात्मक पाठिंबा यांच्या जोरावर, राजकोट पटोला गुजराच्या वस्त्रोद्योगाची परंपरा जपत आहे. भारताच्या हस्तकलेतील उत्कृष्टतेचे दर्शन जगाला घडवत आहे.

हेही वाचा : Crisil Ratings Report: गृहकर्ज क्षेत्रात मोठी तेजी! क्रिसिलच्या अहवालानुसार आगामी काळात 17 ते 18 टक्के स्थिर वाढीचा अंदाज

पटोला साड्यांचे महत्त्व काय –

पटोला साड्या केवळ लोककथा आणि पौराणिक कथांमध्येच नव्हे, तर भारतीय साहित्यातही प्रसिद्ध आहेत. प्राचीन धर्मग्रंथांपासून ते समकालीन कादंबऱ्यांपर्यंत, या साड्यांना सौंदर्य, शक्ती आणि परंपरेचे प्रतीक म्हणून चित्रित केले गेले आहे. पटोला साड्यांची कलात्मक प्रेरणा निसर्ग, धर्म आणि स्थानिक चालीरीती यांसारख्या विविध स्रोतांमधून येते. या साड्यांवर आढळणारे नमुने आणि आकृतिबंध केवळ सजावटीचे नसतात; ते अर्थ आणि महत्त्वाने भारलेले असतात. पटोला साड्यांवरील नक्षीमध्ये अनेकदा हत्ती, पोपट, फुले आणि भौमितिक आकार यांसारख्या आकृतिबंधांचा समावेश असतो. या प्रत्येक आकृतिबंधाचा स्वतःचा एक प्रतीकात्मक अर्थ असतो. उदाहरणार्थ, हत्ती सामर्थ्य आणि बुद्धिमत्तेचे प्रतीक आहे, तर पोपट प्रेम आणि निष्ठेचे प्रतीक आहे. भौमितिक आकृतिबंधांमध्ये संरक्षक गुणधर्म असून ते परिधान करणाऱ्याचे वाईट शक्तींपासून रक्षण करतात, असा विश्वास आहे. हे आकृतिबंध केवळ सहजपणे निवडलेले नसतात; विशिष्ट संदेश आणि आशीर्वाद देण्यासाठी त्यांची काळजीपूर्वक निवड केली जाते.

Rajkot Patola saree earns global recognition with GI Tag#RajkotPatola #GITag #HandloomHeritage #MadeInIndia #GujaratTextiles pic.twitter.com/tO85b4eRfX — ANI (@ANI) June 30, 2026