वॉशिंग्टन: ब्रह्मांडातील गूढ उलगडण्याची स्पर्धा जगभरातील अंतराळ संस्थांमध्ये सुरू आहे आणि या शोधमोहीमेच्या आघाडीवर अमेरिकेची अंतराळ संस्था नासा (National Aeronautics and Space Administration, NASA) मानली जाते. गेल्या दोन दशकांपासून नासा लाल ग्रह म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मंगळ (Mars) ग्रहाचा सखोल अभ्यास करत आहे. आता नासाने मंगळाच्या पृष्ठभागावरील चार नवी आणि अत्यंत स्पष्ट छायाचित्रे जाहीर केली असून त्यातून वैज्ञानिकांना महत्त्वाचे संकेत मिळाल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.
ही छायाचित्रे नासाच्या मार्स रिकॉनसेंस ऑर्बिटर (Mars Reconnaissance Orbiter, MRO) या अंतराळयानाने पाठवली आहेत. हे यान ऑगस्ट 2025 मध्ये प्रक्षेपित करण्यात आले होते. त्यानंतर त्याच्या हालचालींवर आणि कामगिरीवर सातत्याने लक्ष ठेवले जात आहे. 10 मार्च रोजी हे ऑर्बिटर मंगळाच्या वातावरणात पोहोचले आणि त्यानंतर तेथून मिळणारा डेटा आणि छायाचित्रे पृथ्वीवर पाठवण्याची प्रक्रिया सुरू झाली.
नासाने ही छायाचित्रे अधिकृत सामाजिक माध्यम खात्यांवर शेअर करत अंतराळप्रेमींमध्ये उत्सुकता निर्माण केली आहे. विशेष म्हणजे या चार छायाचित्रांपैकी कोणते छायाचित्र सर्वात आकर्षक वाटते, असा प्रश्नही नासाने लोकांना विचारला आहे. मंगळाच्या पृष्ठभागावरील रचना, दऱ्या आणि भूभागाचे अत्यंत सूक्ष्म तपशील या छायाचित्रांमधून स्पष्टपणे दिसत असल्याने वैज्ञानिकांमध्येही नव्याने उत्साह निर्माण झाला आहे.
For 20 years, our Mars Reconnaissance Orbiter has searched the planet for signs of long-ago water. It has sent back photos that are not only stunning, but useful – they'll help us when future astronauts land on Mars to explore it. Which is your favorite? pic.twitter.com/mc4wHYjqm5 — NASA (@NASA) March 10, 2026
या छायाचित्रांमधील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे काही भागांमध्ये पाण्याच्या अस्तित्वाचे संकेत दिसून येत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. मंगळाच्या पृष्ठभागावर दिसणाऱ्या रेषा आणि भूरचनांवरून कधीकाळी तेथे पाण्याचा प्रवाह असावा, असे संकेत मिळत आहेत. त्यामुळे मंगळावर भूतकाळात जीवनासाठी अनुकूल वातावरण असण्याची शक्यता पुन्हा चर्चेत आली आहे.
नासाने स्पष्ट केले की ही छायाचित्रे अत्याधुनिक हाय-रिझोल्यूशन इमेजिंग सायन्स एक्सपेरिमेंट या कॅमेऱ्याद्वारे टिपण्यात आली आहेत. हा कॅमेरा इतका शक्तिशाली आहे की मंगळाच्या पृष्ठभागावरील सूक्ष्म भू-रचना, खडक आणि खनिजांचे तपशीलही स्पष्टपणे नोंदवता येतात. त्यामुळे ग्रहाच्या भौगोलिक रचनेचा अधिक अचूक अभ्यास करणे वैज्ञानिकांना शक्य झाले आहे.
सध्या मार्स रिकॉनसेंस ऑर्बिटर मंगळाच्या पृष्ठभागापासून सुमारे 316 किलोमीटर उंचीवरून निरीक्षण करत आहे. या यानात प्रगत रडार तंत्रज्ञान बसवलेले आहे, ज्यामुळे मंगळाच्या पृष्ठभागाखालील संरचना आणि तापमानातील बदलांचाही अभ्यास करता येतो.
या नव्या छायाचित्रांमुळे मंगळाविषयीच्या संशोधनाला नवी चालना मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. वैज्ञानिकांच्या मते, भविष्यातील मानव अंतराळ मोहिमा आणि संभाव्य वसाहतींच्या दृष्टीने ही माहिती अत्यंत महत्त्वाची ठरू शकते. त्यामुळे लाल ग्रहावरील प्रत्येक नवे छायाचित्र आता विज्ञानजगतात उत्सुकतेचा विषय ठरत आहे.
