नवी दिल्ली: वैशाख वणवा पेटलेला असताना आणि सूर्यनारायण आग ओकत असताना, घामाच्या धारांनी डबडबलेल्या प्रत्येकाचे डोळे आकाशाकडे लागलेले असतात ते काळ्याभोर ढगांच्या प्रतीक्षेत. यंदा 'अल निनो'च्या संकटामुळे मान्सून लांबणार, या भीतीने बळीराजासह सर्वांच्याच काळजात धडकी भरवली होती. मात्र, निसर्गाच्या या लपंडावात एक अत्यंत सुखावणारे आणि आशादायी वळण आले आहे. असह्य उकाड्यानं आणि वाढत्या तापमानानं हैराण झालेल्या जनतेसाठी वरुणराजाने एक 'गुड न्यूज' आणली असून, मान्सूनच्या आगमनाचे वारे आता अत्यंत अनुकूल दिशेने वाहू लागले आहेत.
भारतीय हवामान विभागाने (India Meteorological Department, IMD) दिलेल्या प्राथमिक अंदाजानुसार, 14 ते 20 मे 2026 दरम्यान नैऋत्य मोसमी वारे अर्थात मान्सून अंदमानात दाखल होण्याची शक्यता होती. मात्र, हवामान क्षेत्रातील आघाडीची खासगी संस्था असलेल्या 'स्कायमेट'ने (Skymet) वर्तवलेला नवा अंदाज अधिक दिलासादायक आहे. बंगालच्या उपसागरात निर्माण होत असलेल्या कमी दाबाच्या क्षेत्रामुळे मान्सून त्याच्या निर्धारित तारखेच्या आधीच अंदमानच्या उंबरठ्यावर धडकण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. केवळ अंदमानातच नव्हे, तर भारताच्या मुख्य भूमीवरही मान्सूनपूर्व पावसाच्या सरी लवकरच बरसू शकतील, अशी सुखद वार्ता स्कायमेटने दिली आहे.
साधारणपणे 14 ते 20 मे 2026 या कालावधीत बंगालच्या उपसागरातून नैऋत्य दिशेने वारे वाहण्यास सुरुवात होते आणि मान्सून अंदमान-निकोबार बेटांवर आपले बस्तान बसवतो. यंदा या वाऱ्यांचा वेग अधिक गतीमान असल्याचा अभ्यासकांचा होरा आहे. परिणामी, मान्सूनची चाहूल देणारा दमदार पूर्व-मान्सून (Pre-Monsoon) पाऊस 14 ते 16 मे दरम्यान केरळ आणि तामिळनाडूच्या काही भागांत हजेरी लावेल. या मोसमी सरींमुळे दक्षिणेत लवकरच थंडावा निर्माण होऊन मान्सूनच्या पुढील प्रवासाला एक सकारात्मक आणि मजबूत चालना मिळेल.
मान्सूनच्या या वेळेआधीच्या आगमनामागे समुद्रात घडणारी एक विशेष हवामानशास्त्रीय प्रक्रिया कारणीभूत आहे. 12 आणि 13 मे च्या दरम्यान विषुववृत्तीय प्रदेशाच्या जवळ, दक्षिण बंगालच्या उपसागरात आणि विशेषतः दक्षिण श्रीलंका व मालदीवच्या पट्ट्यात एक प्रभावी कमी दाबाचे क्षेत्र (Low Pressure Area) तयार होत आहे. पूर्व-पश्चिम दिशेने निर्माण झालेल्या या द्रोणीय स्थितीचा थेट प्रभाव आग्नेय अरबी समुद्र आणि हिंदी महासागरावर पडणार आहे. विशेष म्हणजे, 13 मे नंतरच्या अवघ्या 48 तासांत या प्रणालीची तीव्रता अधिक वाढेल, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर समुद्रातील आर्द्रता (Moisture) खेचली जाऊन पावसासाठी पोषक असे वातावरण वेगाने तयार होईल.
'स्कायमेट'च्या सविस्तर विश्लेषणानुसार, या आर्द्रतायुक्त प्रणालीमुळे 14 ते 20 मे या काळात केरळ किनारपट्टीवरही पावसाचा जोर वाढलेला दिसेल. एरवी 22 मे पर्यंत उत्तर अंदमान समुद्र, श्रीविजयापुरम आणि माया बंदराचा परिसर व्यापणारा मान्सून यंदा मात्र आपले वेळापत्रक बदलून लवकर येण्याच्या तयारीत आहे. विषुववृत्तीय वाऱ्यांचा मजबूत प्रवाह 15 मे नंतर अंदमान समुद्र आणि आग्नेय बंगालच्या उपसागरावर वेगाने पसरेल. त्यामुळे 16 ते 17 मे रोजी अंदमान बेटसमूहांवर मेघगर्जनेसह जोरदार पावसाची शक्यता असून, याच काळात नैऋत्य मान्सूनच्या अधिकृत आगमनाची नोंद होऊ शकते. थोडक्यात सांगायचे तर, 'अल निनो'चे सावट दूर सारत यंदाचा मान्सून वेळेवर आणि दमदार हजेरी लावेल, ही आशा आता पल्लवित झाली आहे.
