मुंबई: सोमवारी भारतीय रुपयाने घसरणीचा प्रवास कायम ठेवत अमेरिकी डॉलरच्या तुलनेत नवा विक्रम नोंदवला. रुपया 26 पैशांनी घसरून एका डॉलरमागे 90.75 या आतापर्यंतच्या सर्वात नीचांकी पातळीवर पोहोचला. याआधी शुक्रवारी रुपया 90.55 पर्यंत घसरला होता. सलग दुसऱ्या आठवड्यात रुपयाने नवनवे नीचांक गाठल्याने चलन बाजारात चिंता वाढली आहे. रुपयावर सध्या अनेक दबाव काम करत आहेत. अमेरिका भारत व्यापार कराराला होणारा विलंब, परदेशी गुंतवणूक सातत्याने कमजोर राहणे आणि वाढती व्यापार तूट ही प्रमुख कारणे आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, कंपन्यांकडून डॉलरची मोठ्या प्रमाणावर मागणी होत असून अमेरिकेने भारतीय निर्यातीवर लावलेले 50 टक्के जादा शुल्कही रुपयाच्या घसरणीस कारणीभूत ठरत आहे. या वर्षात आतापर्यंत रुपयाची डॉलरसमोर घसरण 5 टक्क्यांपेक्षा अधिक झाली आहे. जगातील 31 प्रमुख चलनांपैकी रुपया सध्या तिसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात कमकुवत चलन ठरला आहे. या यादीत फक्त तुर्कीचा लीरा (Turkish Lira) आणि अर्जेंटिनाचा पेसो (Argentina Peso) हे दोन चलन रुपयापेक्षा अधिक घसरले आहेत.
विशेष म्हणजे, याच काळात डॉलर निर्देशांक (Dollar Index) सात टक्क्यांहून अधिक घसरला असतानाही रुपयाला त्याचा फारसा फायदा झाला नाही. 90 चा टप्पा ओलांडणे हे आर्थिक दृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जात आहे, कारण 2011 मध्ये रुपयाची किंमत याच्या जवळपास निम्मी होती. त्यामुळे हा टप्पा पार केल्याने बाजारातील दबाव अधिक वाढल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.
या घडामोडींमुळे रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (Reserve Bank of India RBI) आणि तिचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा (Sanjay Malhotra) यांच्यासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. चलन बाजाराला आवश्यक तेवढी मोकळीक देताना एकाच वेळी आर्थिक स्थिरता राखणे, हा समतोल साधणे कठीण होत चालले आहे. गेल्या काही महिन्यांत आरबीआयने रुपयाची घसरण रोखण्यासाठी वारंवार हस्तक्षेप केला आहे. मात्र, रुपया 88.80 च्या पुढे घसरल्यानंतर आणि 90 प्रति डॉलरचा टप्पा ओलांडल्यानंतर आरबीआयचा हस्तक्षेप तुलनेने कमी प्रभावी दिसून आला आहे.
आंतरराष्ट्रीय स्तरावर रुपयाच्या व्यवहारात आरबीआय महत्त्वाची भूमिका बजावत असून नॉन डिलिव्हरेबल फॉरवर्ड्स (Non Deliverable Forwards NDF) च्या माध्यमातूनही कारवाई केली जाते. ही कारवाई बँक फॉर इंटरनॅशनल सेटलमेंट्स (Bank for International Settlements) मार्फत सिंगापूर, दुबई आणि लंडनसारख्या प्रमुख व्यापार केंद्रांतील निवडक बँकांच्या समन्वयाने केली जाते.
