नवी दिल्ली: जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाच्या दरात झालेली तीव्र वाढ आणि पश्चिम आशियातील वाढता भू-राजकीय तणाव याचा थेट परिणाम भारतीय चलनावर दिसून येत आहे. सोमवारी चलन बाजार उघडताच भारतीय रुपयाला मोठा धक्का बसला. अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत रुपया 46 पैशांनी घसरत 92.20 या पातळीवर उघडला आणि काही वेळातच घसरण अधिक वाढली. सकाळी सुमारे नऊ वाजून 50 मिनिटांनी रुपया 56 पैशांपेक्षा अधिक घसरत जवळपास 92.49 या ऐतिहासिक नीचांकी पातळीच्या जवळ पोहोचला.
तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक ऊर्जा बाजारात निर्माण झालेली अस्थिरता आणि युद्धजन्य परिस्थितीमुळे उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांच्या चलनांवर मोठा दबाव निर्माण झाला आहे. विशेषतः भारतासारख्या तेल आयातीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असलेल्या देशांमध्ये कच्च्या तेलाच्या दरवाढीचा परिणाम अधिक तीव्रतेने जाणवतो.
सोमवारी आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट क्रूडच्या किमतीत 25 टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवली गेली आणि दर प्रति बॅरल 114 डॉलरच्या पुढे गेले. मागील दोन आठवड्यांत कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये जवळपास 50 टक्क्यांची वाढ झाल्याचेही बाजारातील आकडेवारीतून स्पष्ट झाले आहे. या वाढीमुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता अधिक तीव्र झाली आहे.
रुपया कमजोर होणे आणि तेल महाग होणे याचा थेट परिणाम भारताच्या आयात खर्चावर होऊ शकतो. तेल आयात करण्यासाठी अधिक डॉलर खर्च करावे लागल्याने देशाचा आयात बिल वाढण्याची शक्यता आहे. दीर्घकाळ अशी परिस्थिती राहिल्यास पेट्रोल, डिझेल आणि वाहतूक खर्च वाढू शकतो, ज्याचा परिणाम अखेरीस महागाई वाढण्यात आणि सामान्य नागरिकांच्या खर्चावर होऊ शकतो.
दरम्यान, या घडामोडींचा परिणाम भारतीय शेअर बाजारावरही स्पष्टपणे दिसून आला. आज सोमवारी बाजार उघडताच सेन्सेक्स आणि निफ्टीमध्ये मोठी घसरण झाली. प्री-ओपन सत्रापासूनच विक्रीचा जोर वाढल्याने गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले. मध्यपूर्वेतील संघर्ष अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आणि जागतिक बाजारातील अनिश्चितता यामुळे गुंतवणूकदारांनी सावध भूमिका घेतल्याचे दिसून आले.
या तणावाचे केंद्रबिंदू ठरलेली हॉर्मुझ सामुद्रधुनी जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. या मार्गातून जगातील मोठ्या प्रमाणात तेल वाहतूक होते. युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर या मार्गावरील वाहतूक ठप्प होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. त्याचबरोबर खाडीतील काही देशांनी उत्पादनात कपात केल्याने तेलाचा पुरवठा आणखी कमी होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, इराणमधील राजकीय घडामोडींमुळेही बाजारातील चिंता वाढली आहे. या बदलामुळे इराणचा कठोर धोरणात्मक दृष्टिकोन कायम राहण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे जागतिक गुंतवणूकदारांनी जोखमीच्या गुंतवणुकीतून (जसे की रुपया आणि शेअर बाजार) पैसे काढून सुरक्षित पर्यायांकडे विशेषतः डॉलर आणि सोन्याकडे वळण्यास सुरुवात केल्याचे दिसत आहे.
