नवी दिल्ली: एकविसाव्या शतकात युद्धतंत्र पूर्णपणे बदलले असून संरक्षण क्षेत्रात (Defence Sector) तंत्रज्ञानाची मोठी झेप पाहायला मिळत आहे. स्टेल्थ फायटर जेट (Stealth Fighter Jet), ड्रोन (Drone) आणि आता सहाव्या पिढीच्या (6th Generation) लढाऊ विमानांपर्यंत संरक्षण तंत्रज्ञान विकसित झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर भारतही मागे नसून स्वदेशी संरक्षण क्षमतेत सातत्याने वाढ करत आहे. याच दिशेने आता भारत नेक्स्ट-जनरेशन क्रूझ मिसाइल (Next-Generation Cruise Missile) विकसित करत आहे.
रक्षा संशोधन आणि विकास संस्था (Defence Research and Development Organisation, DRDO) भारतीय वायुसेनेसाठी (Indian Air Force) हे अत्याधुनिक क्रूझ मिसाइल तयार करत आहे. सुमारे 250 किलोमीटरची मारक क्षमता असलेली हे मिसाइल पारंपरिक क्रूझ मिसाइलपेक्षा अधिक प्रगत असणार आहे. या मिसाइलमध्ये हल्ल्याबरोबरच लक्ष्यावर सतत नजर ठेवण्याची क्षमता म्हणजेच लॉइटरिंग म्युनिशन कॅपॅबिलिटी (Loitering Munition Capability) देण्यात येणार आहे.
या मिसाइलचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ‘लाँच-अँड-कन्फर्म’ प्रणाली. म्हणजेच मिसाइल डागल्यानंतर ते थेट हल्ला न करता लक्ष्य क्षेत्रावर काही काळ हवेत घिरट्या घालेल. या दरम्यान रिअल-टाइम (Real Time) निगराणी करून लक्ष्याची खात्री केली जाईल. लक्ष्य निश्चित झाल्यानंतरच हल्ल्याची परवानगी दिली जाईल. त्यामुळे चुकीच्या लक्ष्यावर हल्ला होण्याचा धोका कमी होणार असून कोलेटरल डॅमेज (Collateral Damage) टाळण्यास मदत होईल.
सध्या वापरात असलेल्या BrahMos किंवा Agni मालिकेतील क्षेपणास्त्रांमध्ये ही क्षमता नाही. नव्या नेक्स्ट-जनरेशन क्रूझ मिसाइलमध्ये किमान 50 किलो वजनाचा विस्फोटक वॉरहेड (Warhead) बसवता येणार आहे. याचे डिझाइन मॉड्युलर (Modular Design) असणार असून मोहिमेच्या गरजेनुसार वेगवेगळे पेलोड (Payload) वापरता येतील.
या मिसाइलमध्ये दिशादर्शनासाठी इनर्शियल नेव्हिगेशन सिस्टम (INS) आणि GPS चा वापर करण्यात येणार आहे. ऑनबोर्ड सेन्सर्स आणि प्रगत गाइडन्स सिस्टममुळे दीर्घ अंतरावरही अचूक निशाणा साधता येणार आहे. लॉइटरिंग क्षमतेमुळे मिसाइल लक्ष्य क्षेत्रावर फिरत राहून थेट लढाऊ विमानाकडे लाईव्ह माहिती पाठवू शकणार आहे. त्यामुळे ‘मॅन-इन-द-लूप’ (Man-in-the-loop) प्रणालीद्वारे मानवी नियंत्रणाखाली अंतिम हल्ला केला जाईल.
हे मिसाइल जमिनीवरील तसेच समुद्रातील लक्ष्यांवर हल्ला करण्यास सक्षम असेल. स्थिर किंवा हालचाल करणारी लष्करी ठिकाणे, युद्धनौका आणि लॉजिस्टिक जहाजे (Logistics Ships) ही प्रमुख लक्ष्ये असतील. अल्पकाळासाठी दिसणाऱ्या किंवा लपलेल्या लक्ष्यांवरही प्रभावी हल्ला करण्याची क्षमता या मिसाइलमध्ये असेल. या प्रकल्पामुळे भारतीय वायुसेनेची हल्ला क्षमता अनेक पटींनी वाढणार असून भारताच्या संरक्षण ताकदीत नवा अध्याय जोडला जाणार आहे.
