India-US Trade: अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतीय वस्तूंवर तब्बल 50 टक्के आयात शुल्क लावण्याचा निर्णय जाहीर केल्यानंतर देशाच्या आर्थिक घडामोडींवर मोठा परिणाम होईल, अशी अनेकांची भीती होती. भारताचा निर्यात व्यवसाय मंदावेल, जागतिक व्यापारात आपली पकड सैल होईल, अशा चर्चांनी जोर धरला होता. मात्र, वास्तविक स्थिती याच्या पूर्ण उलट दिसत आहे. टॅरिफचा धक्का बसण्याऐवजी भारताची निर्यात उलट वाढीच्या मार्गावर आहे आणि व्यापार क्षेत्रात नव्या संधी निर्माण झाल्या आहेत.
चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या सहा महिन्यांत भारताच्या निर्यातीमध्ये तब्बल 2.9 टक्क्यांची वाढ झाली आहे. देशाची निर्यात 220 अब्ज डॉलर्सच्या पुढे गेली असून हा आकडा स्वतःच भारताच्या स्थितीची मजबुती दर्शवतो. जागतिक आर्थिक मंदी, डॉलरची चढ-उतार स्थिती आणि अमेरिकेचे कठोर टॅरिफ धोरण या सर्वांच्या पार्श्वभूमीवर भारताचा निर्यात वाढ दर उल्लेखनीय ठरत आहे.
या वाढीमागे एक महत्त्वाचा ट्रेंड दिसतोय भारताने आपल्या अनेक पारंपरिक व्यापार भागीदार देशांसोबत नवे मार्ग शोधले आहेत. चीन, व्हिएतनाम, यूएई, जपान, हाँगकाँग, नायजेरिया, श्रीलंका आणि बांगलादेश या देशांनी भारताकडून मोठ्या प्रमाणात वस्तू खरेदी करून त्यांची पुन्हा अमेरिकेत निर्यात केली आहे. यामुळे भारतीय वस्तू अमेरिकन बाजारपेठेत जाणे थांबलेले नसून, फक्त त्यांचा मार्ग बदलला आहे.
पूर्वी भारतातून थेट अमेरिकेत जाणाऱ्या वस्तू आता इतर देशांमार्फत अमेरिकेत पोहोचत आहेत. या प्रक्रियेत मध्यस्थ देशांना सुद्धा कमाई होत आहे आणि भारतालाही व्यापाराचे चाक चालत ठेवण्यास मोठी मदत मिळत आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, या देशांवर अमेरिकेने कोणत्याही प्रकारचा अतिरिक्त टॅरिफ लावलेला नाही. त्यामुळे भारतीय वस्तूंसाठी हा एक ‘बायपास’ मार्ग ठरत आहे.
भारतातून जाणाऱ्या रत्न, मौल्यवान दगड आणि जेम्स यांसारख्या उच्च मूल्याच्या वस्तूंमध्येही रोचक बदल दिसतोय. अमेरिकेच्या आयात यादीत ऑस्ट्रेलियाचा सहभाग गेल्या वर्षीच्या तुलनेत अचानक वाढला आहे. यावरून भारतीय उत्पादनांना इतर देशांच्या ‘मार्गद्वारे’ मिळत असलेली मागणी स्पष्ट दिसते.
दरम्यान, भारत-अमेरिका व्यापार करार अंतिम टप्प्यात असल्याची माहिती मिळत आहे. दोन्ही देशांमध्ये शुल्क आणि व्यापारी सवलतींवर चर्चा सुरू असून लवकरच मोठा निर्णय जाहीर होण्याची शक्यता वर्तवली जाते.
देशांतर्गत उद्योग क्षेत्र, विशेषतः निर्यातदार मंडळी, टॅरिफच्या निर्णयानंतर सुरुवातीला चिंतेत असली तरी आता परिस्थिती स्थिर आणि सकारात्मक आहे. भारताने हे सिद्ध केले आहे की एकाच बाजारपेठेवर अवलंबून न राहता वैविध्यपूर्ण व्यापार धोरण राबविल्यास कोणत्याही टॅरिफचा परिणाम रोखता येऊ शकतो.
एकंदरीत, अमेरिकेच्या वाढीव शुल्काचा भारतावर भीतीदायक परिणाम न होता उलट भारतीय निर्यातीला नवीन वाटा आणि संधी मिळत आहेत. जागतिक व्यापारातील भारताचे स्थान पूर्वीपेक्षा आणखी बळकट होत असल्याचे स्पष्ट संकेत या आकडेवारीतून दिसून येतात.
