देशातील विविध स्पर्धा परीक्षा आणि भरती प्रक्रियेदरम्यान वारंवार समोर येणाऱ्या पेपरफुटीच्या घटनांना आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. परीक्षा प्रणाली अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्याच्या उद्देशाने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या पुढाकाराने सहा सदस्यीय उच्चस्तरीय टास्क फोर्सची स्थापना करण्यात आली आहे. या समितीचे नेतृत्व तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज आणि आधार प्रकल्पाचे प्रमुख शिल्पकार नंदन निलेकणी करणार आहेत.
या समितीवर राष्ट्रीय परीक्षा प्रणालीचे सखोल मूल्यमापन करून नॅशनल टेस्टिंग एजन्सी (NTA)च्या कार्यपद्धतीत आवश्यक सुधारणा सुचवण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. परीक्षा प्रक्रियेतील पारदर्शकता वाढवणे, प्रश्नपत्रिकांची सुरक्षितता मजबूत करणे आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून गैरप्रकारांना प्रतिबंध घालणे, हे या टास्क फोर्सचे प्रमुख उद्दिष्ट असेल.
नंदन निलेकणींसह कोण आहेत या समितीतील इतर तज्ज्ञ?
1. एस. सोमनाथ (माजी इस्रो अध्यक्ष)
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचे (ISRO) माजी अध्यक्ष एस. सोमनाथ यांनी चांद्रयान-३सह अनेक महत्त्वाच्या अंतराळ मोहिमांचे नेतृत्व केले आहे. अचूक नियोजन आणि अत्यंत काटेकोर अंमलबजावणी हा त्यांचा विशेष अभ्यासाचा विषय मानला जातो.
भूमिका
परीक्षा प्रक्रियेतील प्रत्येक टप्पा अधिक अचूक, विश्वासार्ह आणि त्रुटीमुक्त करण्यासाठी आवश्यक तांत्रिक आणि व्यवस्थापनात्मक धोरण तयार करण्यात ते महत्त्वाची भूमिका बजावतील.
2. तपन डेका (माजी आयबी संचालक)
देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेच्या क्षेत्रात दीर्घ अनुभव असलेले तपन डेका हे इंटेलिजन्स ब्युरो (IB)चे माजी संचालक आहेत. सुरक्षा, गुप्त माहिती संकलन आणि संवेदनशील यंत्रणांचे संरक्षण या क्षेत्रात त्यांचे विशेष योगदान आहे.
भूमिका
प्रश्नपत्रिका तयार होण्यापासून परीक्षा केंद्रांपर्यंतच्या संपूर्ण प्रक्रियेची सुरक्षा अधिक मजबूत करणे, संभाव्य गैरप्रकारांचा मागोवा घेणे आणि पेपरफुटीच्या नेटवर्कवर प्रभावी नियंत्रण मिळवण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना सुचवणे.
3. प्रा. व्ही. कामाकोटी (संचालक, आयआयटी मद्रास)
सायबर सुरक्षा आणि संगणक अभियांत्रिकी क्षेत्रातील तज्ज्ञ म्हणून ओळखले जाणारे प्रा. व्ही. कामाकोटी यांनी स्वदेशी ‘शक्ती’ मायक्रोप्रोसेसरच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.
भूमिका
ऑनलाइन परीक्षा प्रणाली, सॉफ्टवेअर, सर्व्हर आणि डेटाबेस यांची सायबर सुरक्षेच्या दृष्टीने तपासणी करून हॅकिंग, डेटा चोरी आणि डिजिटल पेपर लीक रोखण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर सुचवणे.
4. अनिता करवाल (माजी केंद्रीय शिक्षण सचिव)
माजी आयएएस अधिकारी अनिता करवाल यांनी केंद्रीय शिक्षण सचिव तसेच सीबीएसईच्या अध्यक्ष म्हणूनही जबाबदारी सांभाळली आहे. शिक्षण व्यवस्थेतील सुधारणा आणि धोरणात्मक नियोजनाचा त्यांना मोठा अनुभव आहे.
भूमिका
परीक्षा व्यवस्थेतील प्रशासकीय सुधारणा, उत्तरदायित्व निश्चित करणे, विद्यार्थीकेंद्रित धोरणे तयार करणे आणि एनटीएच्या कार्यपद्धतीत आवश्यक बदल सुचवणे.
5. अमृत लाल मीना (वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारी)
लॉजिस्टिक्स आणि प्रशासकीय व्यवस्थापनातील अनुभवामुळे अमृत लाल मीना यांना या समितीत महत्त्वाची जबाबदारी देण्यात आली आहे.
भूमिका
प्रश्नपत्रिकांच्या छपाईपासून परीक्षा केंद्रांपर्यंतच्या वाहतूक व्यवस्थेचे सुरक्षित नियोजन, आधुनिक ट्रॅकिंग प्रणाली, डिजिटल सुरक्षा उपाय आणि वितरण प्रक्रियेत पारदर्शकता सुनिश्चित करण्यासाठी आवश्यक उपाय सुचवणे.
परीक्षा व्यवस्थेत होणार मोठे बदल
केंद्र सरकारच्या या उपक्रमामुळे देशातील परीक्षा प्रक्रिया अधिक विश्वासार्ह, सुरक्षित आणि तंत्रज्ञानाधारित करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. टास्क फोर्स परीक्षा प्रणालीतील विद्यमान त्रुटींचा अभ्यास करून दीर्घकालीन सुधारणा सुचवणार असून, भविष्यात पेपरफुटीसारख्या घटनांवर प्रभावी नियंत्रण मिळवण्यासाठी आवश्यक शिफारसी सरकारला सादर करणार आहे. या निर्णयाकडे देशातील लाखो विद्यार्थी आणि पालकांचे लक्ष लागले असून, परीक्षा व्यवस्थेवरील विश्वास अधिक दृढ करण्याच्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
