नवी दिल्ली: 'पाण्यापेक्षा पेट्रोल स्वस्त' ही म्हण तुम्हाला निव्वळ अतिशयोक्ती वाटत असेल, तर जरा थांबा! कारण जगात खरोखरच असे काही देश आहेत जिथे पेट्रोलची किंमत एखाद्या साध्या चॉकलेटपेक्षाही कमी आहे. सध्या इराण आणि इस्रायल युद्धाचे ढग अधिक गडद झाल्याने जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींनी मोठी उसळी घेतली आहे. या अस्थिरतेचा फटका भारतालाही बसून आगामी काळात इंधनाचे दर भडकण्याची रास्त भीती व्यक्त केली जात आहे. पण, तुम्हाला हे जाणून प्रचंड आश्चर्य वाटेल की, जगात एका बाजूला पेट्रोल अवघ्या सव्वा-दोन रुपये लिटरने मिळते, तर दुसऱ्या बाजूला याच एक लिटर पेट्रोलसाठी तब्बल 400 रुपये मोजावे लागतात. जागतिक इंधनाच्या दरातील ही दरी खरोखरच थक्क करणारी आहे.
महागाईचे खरे चटके काय असतात, हे पाहायचे असेल तर हाँगकाँगकडे नजर टाकायला हवी. जगात सर्वाधिक महागडे पेट्रोल विकणाऱ्या देशांच्या यादीत हाँगकाँग अव्वल स्थानावर विराजमान आहे. तिथे एका लिटर पेट्रोलसाठी नागरिकांना जवळपास 400 रुपये मोजावे लागतात. हाँगकाँगच्या पाठोपाठ आफ्रिकन देश असलेल्या मलावीचा क्रमांक लागतो, जिथे पेट्रोलचा दर 364.27 रुपये प्रति लिटर आहे. याशिवाय इस्रायलमध्ये 269.19 रुपये, डेन्मार्कमध्ये 265.74 रुपये आणि नेदरलँडमध्ये 260.15 रुपये असा पेट्रोलचा भडका पाहायला मिळतो. ग्रीस, स्वित्झर्लंड आणि सिंगापूरसारख्या प्रगत देशांमध्येही हा दर 230 रुपयांच्या घरात पोहोचला आहे.
नाण्याला जशा दोन बाजू असतात, तसेच इंधनाच्या अर्थकारणाच्या बाबतीतही आहे. जगातील अनेक देशांमध्ये पेट्रोल अगदी कवडीमोल भावाने विकले जाते. जगात सर्वात स्वस्त पेट्रोल लिबिया या देशात मिळते, जिथे एका लिटरची किंमत केवळ 2.25 रुपये आहे. भारताच्या तुलनेत हा दर 44 पटींनी कमी आहे. तर सध्या युद्धाच्या केंद्रस्थानी असलेल्या इराणमध्ये एका लिटर पेट्रोलसाठी अवघे 3.32 रुपये मोजावे लागतात. याव्यतिरिक्त अंगोला (31.08 रुपये), कुवेत (32.41 रुपये), अल्जेरिया (33.75 रुपये) आणि इजिप्त (42.78 रुपये) यांसारख्या तेल उत्पादक देशांमध्येही पेट्रोलचे दर सर्वसामान्यांच्या पूर्णपणे आवाक्यात आहेत. सौदी अरेबियासारख्या श्रीमंत देशातही हा दर केवळ 59.62 रुपये प्रति लिटर आहे.
पेट्रोलचे दर ऐकून तुम्हाला धक्का बसला असेल, तर डिझेलचे दर ऐकून तुम्ही नक्कीच अवाक् व्हाल. व्हेनेझुएला या दक्षिण अमेरिकन देशात जगातील सर्वात स्वस्त डिझेल मिळते. येथे एका लिटर डिझेलची किंमत केवळ 39 पैसे इतकी आहे! म्हणजेच एका रुपयामध्ये तुम्ही अडीच लिटरपेक्षा जास्त डिझेल खरेदी करू शकता. या यादीत इराण दुसऱ्या क्रमांकावर असून तिथे 54 पैशांना, तर लिबियात 2.25 रुपयांना एक लिटर डिझेल मिळते. अल्जेरिया, तुर्कमेनिस्तान आणि कुवेत या देशांमध्येही डिझेलचे दर अनुक्रमे 22.26, 27.19 आणि 35.50 रुपये इतके नीचांकी पातळीवर आहेत.
स्वस्त डिझेलच्या या स्वप्नवत दुनियेतून बाहेर येऊन वास्तवात डोकावल्यास हाँगकाँग पुन्हा एकदा जगातील सर्वात महागड्या डिझेलचा देश ठरतो. येथे एका लिटर डिझेलसाठी वाहनधारकांना तब्बल 446 रुपये खर्च करावे लागतात. मलावीमध्ये 365 रुपये, तर सिंगापूरसारख्या जागतिक व्यापार केंद्र असलेल्या देशात 310.49 रुपये प्रति लिटर असा डिझेलचा दर आहे. डेन्मार्क (273.16 रुपये), स्वित्झर्लंड (262.09 रुपये) आणि इस्रायल (255.60 रुपये) या देशांमध्येही डिझेलने उच्चांक गाठला आहे.
एकूणच, पेट्रोल-डिझेलच्या दरांचे हे जागतिक अर्थकारण अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि रंजक आहे. एखाद्या देशातील इंधनाचे दर तिथले नैसर्गिक स्रोत, करप्रणाली आणि भू-राजकीय परिस्थितीवर कसे अवलंबून असतात, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे. मध्य पूर्वेतील युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर येणाऱ्या काळात या दरांमध्ये आणखी काय मोठी उलथापालथ होते आणि त्याचा भारतीय अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
