ग्रामीण भागातील महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याबरोबरच आधुनिक तंत्रज्ञानाशी जोडण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकारने 'नमो ड्रोन दीदी योजना' सुरू केली आहे. या योजनेमुळे महिला स्वयंसहायता बचत गटांना (SHGs) ड्रोनच्या माध्यमातून शेतीशी संबंधित सेवा देण्याची संधी मिळत आहे. त्यामुळे महिलांना उत्पन्नाचे नवे साधन उपलब्ध होत असून शेतीतही आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत आहे.
ड्रोन दीदी योजना म्हणजे काय?
नमो ड्रोन दीदी ही ग्रामीण महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी राबवली जाणारी महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेत महिला बचत गटांना कृषी ड्रोन उपलब्ध करून दिले जातात. या ड्रोनचा वापर करून शेतांमध्ये खत, कीटकनाशके आणि इतर द्रवरूप कृषी औषधांची फवारणी केली जाते. महिला गट ही सेवा शेतकऱ्यांना शुल्क आकारून देऊ शकतात, त्यामुळे त्यांना नियमित उत्पन्नाचा स्रोत निर्माण होतो.
योजनेचा मुख्य उद्देश
या योजनेमागील उद्दिष्ट केवळ ड्रोन उपलब्ध करून देणे नाही, तर ग्रामीण महिलांना आधुनिक तंत्रज्ञानाचे प्रशिक्षण देऊन त्यांना स्वयंरोजगाराच्या मुख्य प्रवाहात आणणे आहे. शेतीतील मजुरीवरील अवलंबित्व कमी करणे, फवारणीचे काम जलद आणि अचूक करणे तसेच महिलांचे आर्थिक सक्षमीकरण करणे, हा या योजनेचा केंद्रबिंदू आहे.
कोणाला मिळणार लाभ?
या योजनेचा लाभ प्रामुख्याने ग्रामीण भागातील नोंदणीकृत महिला स्वयंसहायता बचत गटांना दिला जातो. पात्र गटांची निवड संबंधित यंत्रणांमार्फत केली जाते. निवड झाल्यानंतर त्या गटाला ड्रोन खरेदीसाठी आर्थिक सहाय्य आणि आवश्यक प्रशिक्षण दिले जाते.
किती मिळते आर्थिक सहाय्य?
ड्रोन खरेदीसाठी सरकारकडून मोठ्या प्रमाणात आर्थिक मदत दिली जाते. ड्रोनच्या किमतीच्या 80 टक्के किंवा कमाल 8 लाख रुपयांपर्यंत अनुदान दिले जाते. उर्वरित रक्कम कर्जाच्या माध्यमातून उभारण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे. त्यामुळे महिला बचत गटांवर आर्थिक भार कमी पडतो.
प्रशिक्षणाचीही सुविधा
ड्रोन हाताळण्यासाठी विशेष कौशल्य आवश्यक असल्याने लाभार्थी महिलांना प्रशिक्षण दिले जाते. ड्रोन उडवणे, त्याचे संचालन, देखभाल, सुरक्षित वापर आणि शेतीतील फवारणीची प्रक्रिया याबाबत सविस्तर प्रशिक्षण दिले जाते. त्यामुळे महिला आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा आत्मविश्वासाने वापर करू शकतात.
शेतकऱ्यांनाही होणार फायदा
ड्रोनच्या सहाय्याने कमी वेळात मोठ्या क्षेत्रावर अचूक फवारणी करता येते. त्यामुळे मजुरीचा खर्च कमी होतो, वेळेची बचत होते आणि खत किंवा कीटकनाशकांचा योग्य प्रमाणात वापर होतो. परिणामी उत्पादनक्षमता वाढण्यास मदत होते.
महिलांसाठी रोजगाराची नवी दिशा
या योजनेमुळे ग्रामीण महिलांना केवळ आर्थिक मदत मिळत नाही, तर त्या स्वतःचा व्यवसाय उभारू शकतात. ड्रोनच्या माध्यमातून विविध गावांमध्ये फवारणीची सेवा देऊन नियमित उत्पन्न मिळवण्याची संधी निर्माण होते. यामुळे महिला आत्मनिर्भर होण्यास मोठी मदत होत आहे.
अर्ज कसा करावा?
या योजनेसाठी पात्र महिला स्वयंसहायता बचत गटांनी संबंधित जिल्हा प्रशासन, ग्रामीण विकास विभाग किंवा स्थानिक अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधावा. पात्रता तपासल्यानंतर आणि आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर लाभार्थी गटांची निवड केली जाते.
