अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावाचा परिणाम जागतिक तेल बाजारात पुन्हा एकदा स्पष्टपणे दिसून आला आहे. या दोन्ही देशांमध्ये चर्चा सुरू असूनही, तणाव निवळताना दिसत नाही. रॉयटर्सच्या एका वृत्तानुसार, अमेरिकन लष्कराने होर्मुझ सामुद्रधुनीजवळ (Strait of Hormuz) स्थित असलेल्या इराणी लष्करी तळ आणि नौदलाच्या मालमत्तेवर हल्ले चढवले आहेत. यानंतर, बंदर अब्बास परिसरात अनेक मोठ्या स्फोटांचे आवाज ऐकू आले. या कारवाईला युद्धविरामाचे उल्लंघन ठरवत, इराणने अमेरिकेला इशारा दिला आहे की, आपण याचा प्रतिहल्ला करू.
अमेरिकेने अलीकडेच केलेल्या हल्ल्यांनंतर, कच्च्या तेलाच्या किमती पुन्हा एकदा मोठ्या प्रमाणात वाढल्या असून, 'ब्रेंट क्रूड'चा दर प्रति बॅरल जवळपास ९६ डॉलरपर्यंत पोहोचला आहे. परिस्थिती आणखी बिघडल्यास, जगातील तेलाच्या पुरवठ्यासाठी सर्वात महत्त्वपूर्ण मानल्या जाणाऱ्या 'स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ' (Strait of Hormuz) या मार्गावरील पुरवठा विस्कळीत होऊ शकतो, अशी भीती गुंतवणूकदारांना वाटत आहे. याच कारणामुळे, गेल्या काही दिवसांत कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी अस्थिरता दिसून आली आहे.
तेलाच्या किमती का वाढत आहेत?
वृत्तांनुसार, अमेरिकन लष्कराने 'हॉर्मुझ सामुद्रधुनी'च्या (Strait of Hormuz) परिसरात असलेल्या इराणच्या काही लष्करी तळांवर आणि हालचालींवर कारवाई केली आहे. परिणामी, बाजारात तेलाच्या पुरवठ्यात व्यत्यय येण्याची भीती अधिकच तीव्र झाली आहे. 'ब्रेंट क्रूड'च्या किमतीत जवळपास २ टक्क्यांनी वाढ झाली असून, ती प्रति बॅरल सुमारे ९६ डॉलरच्या पातळीवर पोहोचली आहे; त्याच वेळी 'WTI क्रूड'च्या किमतीतही वाढ दिसून आली आहे. हॉर्मुझ मार्गावरील वाहतुकीत जर गंभीर स्वरूपाचा व्यत्यय आला, तर त्याचा जागतिक तेल पुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो, अशी भीती व्यापाऱ्यांना वाटत आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी हा जगातील तेलाच्या वाहतुकीचा सर्वात महत्त्वपूर्ण मार्ग मानला जातो. जागतिक तेल आणि LNG (द्रवरूप नैसर्गिक वायू) पुरवठ्यापैकी सुमारे २० टक्के पुरवठा या मार्गावरून होतो. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील सततच्या तणावामुळे, भूतकाळात अनेकदा या मार्गावर संकटे निर्माण झाली आहेत. जर या ठिकाणी पुरवठा मंदावला, तर केवळ तेलाचेच नव्हे, तर जहाजवाहतूक, विमा आणि परिवहन यांसारख्या बाबींचा खर्चही वाढू शकतो.
बार्कलेजने २०२६ सालासाठी ब्रेंट क्रूडच्या सरासरी किमतीचा आपला अंदाज १०० डॉलर्स प्रति बॅरलवर कायम ठेवला आहे. तथापि, किमतींमध्ये आणखी वाढ होण्याचा धोका अद्यापही कायम असल्याचे बँकेने नमूद केले आहे. शुक्रवारी (२२ मे) ब्रेंट क्रूडचा व्यवहार सुमारे १०५ डॉलर्स प्रति बॅरल दराने होत होता; याचे कारण म्हणजे, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता चर्चेत एखादी मोठी निर्णायक प्रगती होण्याची शक्यता आता कमी होत असल्याचे गुंतवणूकदारांना वाटत होते.
