नवी दिल्ली: जगभरात हाहाकार माजवणारी कोरोनाची भीषण लाट ओसरली असली, तरी या महामारीच्या कटू आठवणी अद्यापही मानवी मनातून पुसल्या गेलेल्या नाहीत. जनजीवन पूर्वपदावर येऊन लोक मोकळा श्वास घेत असतानाच, आता पुन्हा एकदा एका अदृश्य शत्रूने जगाच्या वेशीवर धडक दिली आहे. 'बीए 3.2' (BA 3.2) या शास्त्रीय नावाने आणि 'सिकाडा' (Cicada) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या कोरोनाच्या एका नव्या व्हेरिएंटने जागतिक आरोग्य यंत्रणांच्या काळजाचा ठोका चुकवला आहे. अमेरिकेसह युरोपातील अनेक देशांमध्ये या विषाणूने त्याचे पाय रोवण्यास सुरुवात केल्याने जग पुन्हा एकदा एका नव्या वैद्यकीय आव्हानाच्या उंबरठ्यावर उभे आहे.
'सिकाडा' व्हेरिएंटचा जन्म आणि प्रवास थक्क करणारा आहे. नोव्हेंबर 2024 मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत प्रथम आढळून आलेला हा विषाणू सुरुवातीचे काही महिने अगदी सुप्त अवस्थेत होता. मात्र, मागील वर्षाच्या अखेरीस त्याने अचानक वेग पकडला आणि आपला मोर्चा पाश्चिमात्य देशांकडे वळवला.
विषाणू मानवी पेशींमध्ये प्रवेश करण्यासाठी याच स्पाईक प्रोटीनचा वापर करतो. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर उत्परिवर्तने झालेला हा आजवरचा पहिलाच व्हेरिएंट मानला जात आहे. त्यामुळे, सध्या उपलब्ध असलेल्या आणि जेएन-1 (JN.1) सारख्या जुन्या व्हेरिएंट्सवर आधारित असलेल्या कोरोना लसी या नव्या संकटावर कितपत प्रभावी ठरतील, यावर वैद्यकीय वर्तुळात गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
'सेंटर्स फॉर डिसीज कंट्रोल अँड प्रिव्हेंशन'ने दिलेल्या ताज्या माहितीनुसार, फेब्रुवारी 2026 पर्यंत अमेरिकेतील तब्बल 25 राज्यांमध्ये या व्हेरिएंटने शिरकाव केला आहे. केवळ अमेरिकाच नव्हे, तर डेन्मार्क, जर्मनी आणि नेदरलँड्स यांसारख्या प्रगत युरोपीय राष्ट्रांमध्येही सिकाडाचे रुग्ण लक्षणीय संख्येने वाढताना दिसत आहेत.
वैद्यकीय तज्ज्ञ आणि शास्त्रज्ञांची झोप उडवण्यामागे या विषाणूचा केवळ वेगाने होणारा प्रसार हे एकमेव कारण नाही, तर त्यातील धक्कादायक जनुकीय बदल (Mutations) हे प्रमुख कारण आहे. सिकाडा व्हेरिएंटच्या 'स्पाईक प्रोटीन'मध्ये तब्बल 70 ते 75 बदल नोंदवले गेले आहेत.
वाढता धोका आणि वेगाने बदलणारे स्वरूप लक्षात घेऊन जागतिक आरोग्य संघटनेने (World Health Organization, WHO) या व्हेरिएंटची अत्यंत गांभीर्याने दखल घेतली आहे. डिसेंबर 2025 मध्येच 'डब्ल्यूएचओ'ने 'बीए 3.2' ला 'व्हेरिएंट अंडर मॉनिटरिंग' (Variant Under Monitoring) या श्रेणीत समाविष्ट केले आहे. याचा अर्थ, या विषाणूच्या प्रसारावर आणि त्याच्या बदलत्या स्वरूपावर आता जगाला कडक नजर ठेवावी लागणार आहे. युरोपातील काही देशांमध्ये तर एकूण कोरोना रुग्णांपैकी 30 टक्के रुग्ण केवळ या 'सिकाडा' व्हेरिएंटचे असल्याचे धक्कादायक वास्तव समोर आले आहे.
एकीकडे सिकाडाच्या जनुकीय बदलांची आकडेवारी भीतीदायक वाटत असली, तरी दुसरीकडे काही दिलासादायक बाबीही समोर आल्या आहेत. सद्यस्थितीत, हा व्हेरिएंट रुग्णांना गंभीर अवस्थेत ढकलत असल्याचे किंवा त्यामुळे मृत्यूदर वाढत असल्याचे कोणतेही ठोस पुरावे हाती आलेले नाहीत. या नव्या विषाणूची लागण झालेल्या रुग्णांमध्ये प्रामुख्याने ताप, थंडी वाजणे, घसा खवखवणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे, डोकेदुखी, प्रचंड थकवा आणि वास किंवा चव जाणे यांसारखी कोरोनाची पारंपारिक लक्षणे दिसून येत आहेत. याव्यतिरिक्त, काही रुग्णांना पोटाशी संबंधित तक्रारींचाही सामना करावा लागत आहे.
एकंदरीतच कोरोनाच्या आधीच्या अनुभवांतून धडा घेत या नव्या 'सिकाडा' व्हेरिएंटला वेळीच रोखणे ही आता काळाची गरज बनली आहे. हा नवा व्हेरिएंट भविष्यात पुन्हा एकदा जगासमोर मोठे आव्हान उभे करणार का, हे येणारा काळच ठरवेल.
