जगभरात परंपरा आणि श्रद्धेच्या असंख्य कथा आढळतात. काही रूढी इतक्या अनोख्या असतात की त्या ऐकून क्षणभर विश्वास बसत नाही. चीनमधील काही ग्रामीण भागांत अशीच एक विचित्र परंपरा आजही पाहायला मिळते. येथे लोक टॉयलेटशी संबंधित एका देवीची पूजा करतात आणि टॉयलेट सीटसमोर अगरबत्ती लावून प्रार्थना करतात.
चीनमध्ये ‘लॅन्टर्न फेस्टिव्हल’ या सणाच्या काळात ही अनोखी प्रथा पार पडते. हा सण चिनी चांद्र दिनदर्शिकेच्या पहिल्या महिन्याच्या पंधराव्या दिवशी साजरा केला जातो आणि चिनी स्प्रिंग फेस्टिव्हलनंतरचा हा पहिला मोठा उत्सव मानला जातो. या दिवशी काही भागांत महिलांना रात्री टॉयलेटजवळ जाऊन पूजा करताना पाहायला मिळते.
या प्रथेचा संबंध ‘झिगू देवी’शी जोडला जातो, ज्यांना अनेक ठिकाणी ‘टॉयलेट देवी’ म्हणूनही ओळखले जाते. स्थानिक लोककथेनुसार, अनेक शतकांपूर्वी झिगू नावाच्या एका महिलेची टॉयलेटजवळ क्रूरपणे हत्या झाली होती. तिच्या आत्म्याला शांती मिळावी आणि तिला सन्मान मिळावा, या हेतूने लोकांनी तिला देवीचा दर्जा दिला. कालांतराने ती लोकांच्या श्रद्धेचा भाग बनली.
या परंपरेत महिलांचा विशेष सहभाग असतो. त्या आधी टॉयलेट परिसर स्वच्छ करतात आणि त्यानंतर तेथे एक छोटा पुतळा ठेवतात. त्यानंतर धूप आणि अगरबत्ती प्रज्वलित करून देवीसमोर प्रार्थना केली जाते. काही ठिकाणी शेती, विवाह किंवा आरोग्याशी संबंधित प्रश्न विचारण्याचीही प्रथा आहे.
स्थानिक समजुतीनुसार, पूजा करताना ठेवलेला पुतळा किंचित हलला तर तो देवीकडून मिळालेला संकेत मानला जातो. याला भविष्यासंबंधी उत्तर किंवा आशीर्वाद समजले जाते. विज्ञानाच्या दृष्टीने हे अंधश्रद्धा वाटू शकते, मात्र स्थानिक लोकांसाठी ही श्रद्धा, परंपरा आणि स्वच्छतेचा एक अनोखा संगम मानला जातो.
आजच्या आधुनिक काळातही काही ठिकाणी ही परंपरा टिकून आहे. त्यामुळे जगभरातील विविध संस्कृती आणि श्रद्धा किती वैविध्यपूर्ण असू शकतात, याची जाणीव पुन्हा एकदा होते.
