chaitra navratri 2026: हिंदू धर्मात देवी दुर्गेची उपासना करण्यासाठी नवरात्रीचा सण अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. वर्षभरात नवरात्री तीन वेळा साजरी केली जाते, त्यापैकी चैत्र महिन्यात येणारी चैत्र नवरात्री विशेष महत्त्वाची असते. या नऊ दिवसांत देवीच्या विविध रूपांची भक्तिभावाने पूजा केली जाते. अनेक भक्त या काळात व्रत पाळतात आणि घरात घटस्थापना करून देवीची आराधना करतात.
हिंदू पंचांगानुसार चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील प्रतिपदा तिथीपासून चैत्र नवरात्रीची सुरुवात होते. 2026 मध्ये चैत्र नवरात्रीचा उत्सव 19 मार्चपासून सुरू होणार आहे. हा उत्सव सलग नऊ दिवस साजरा केला जातो आणि 27 मार्चपर्यंत चालतो. या काळात देवी दुर्गेच्या नवदुर्गा रूपांची पूजा केली जाते. देशभरात मंदिरांमध्ये आणि घराघरांत देवीची विशेष पूजा, भजन आणि धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घटस्थापना करण्याची परंपरा आहे. घटस्थापना म्हणजे देवीच्या शक्तीचे प्रतीक मानला जाणारा पवित्र कलश स्थापित करणे. हा विधी शुभ मुहूर्तावर केला जातो. यंदा घटस्थापनेसाठी सकाळी 6 वाजून 52 मिनिटांपासून ते 8 वाजून 8 मिनिटांपर्यंतचा वेळ शुभ मानला जात आहे. याशिवाय दुपारी 12 वाजून 22 मिनिटांपासून ते 1 वाजून 11 मिनिटांपर्यंतचा अभिजित मुहूर्तही घटस्थापनेसाठी योग्य मानला जातो.
घटस्थापना करताना काही पारंपरिक नियम पाळले जातात. सर्वप्रथम घर स्वच्छ करून पूजेसाठी एक पवित्र जागा तयार केली जाते. त्यानंतर मातीची परडी किंवा भांडे घेऊन त्यात माती भरली जाते आणि त्या मातीत विविध धान्य पेरले जातात. ही धान्ये समृद्धी आणि वाढीचे प्रतीक मानली जातात. त्यानंतर त्या मातीवर पाण्याने भरलेला कलश ठेवला जातो.
कलशात पाणी, अक्षता आणि नाणे टाकले जाते. त्यानंतर कलशाला हळद-कुंकू लावून लाल धागा बांधला जातो. कलशावर विड्याची पाने ठेवून त्याची पूजा केली जाते. या घटासमोर दररोज दिवा लावून फुले, नैवेद्य आणि धूप दाखवून देवीची आरती केली जाते. नवरात्रीच्या प्रत्येक दिवशी देवीच्या वेगवेगळ्या रूपांची पूजा करण्याची परंपरा आहे.
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी देवी शैलपुत्रीची पूजा केली जाते. त्यानंतर ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कुष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी आणि शेवटी नवव्या दिवशी सिद्धिदात्री देवीची पूजा केली जाते. प्रत्येक दिवसाचे धार्मिक महत्त्व वेगळे असल्यामुळे भक्त मोठ्या श्रद्धेने या पूजाविधीत सहभागी होतात.
चैत्र नवरात्रीचा हा उत्सव भक्तांसाठी आध्यात्मिक ऊर्जा आणि सकारात्मकतेचा स्रोत मानला जातो. या नऊ दिवसांत उपासना, प्रार्थना आणि संयम पाळून देवीचे आशीर्वाद मिळवण्याचा प्रयत्न केला जातो. त्यामुळेच चैत्र नवरात्रीचा सण देशभरात भक्तिभावाने आणि आनंदाने साजरा केला जातो.
