दहावीची बोर्ड परीक्षा पूर्ण झाल्यानंतर बहुतांश विद्यार्थी आणि पालकांच्या मनात एकच प्रश्न निर्माण होतो, पुढे कोणता मार्ग निवडायचा? प्रत्येक विद्यार्थ्याला दीर्घकालीन शिक्षण किंवा महागड्या महाविद्यालयांचा खर्च परवडतोच असे नाही. मात्र याचा अर्थ उज्ज्वल करिअरचे दरवाजे बंद होतात असे अजिबात नाही. आजच्या कौशल्याधारित युगात दहावी नंतर अल्प कालावधीत पूर्ण होणारे अनेक तांत्रिक आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे लवकर रोजगाराच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
तांत्रिक क्षेत्रात रुची असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था म्हणजेच आयटीआय (Industrial Training Institute, ITI) हा उत्तम पर्याय मानला जातो. हा अभ्यासक्रम साधारणपणे एक ते दोन वर्षांत पूर्ण होतो. इलेक्ट्रिशियन, फिटर, वेल्डर, प्लंबर, मेकॅनिक तसेच संगणक ऑपरेटर यांसारखे विविध ट्रेड यात उपलब्ध असतात. आयटीआय पूर्ण केल्यानंतर रेल्वे, कारखाने, खासगी उद्योग तसेच शासकीय विभागांमध्ये रोजगाराच्या संधी मिळू शकतात.
अभियांत्रिकी क्षेत्रात लवकर प्रवेश करायचा असल्यास पॉलिटेक्निक डिप्लोमा हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. हा तीन वर्षांचा अभ्यासक्रम असून मेकॅनिकल, सिव्हिल, इलेक्ट्रिकल, कॉम्प्युटर आणि इलेक्ट्रॉनिक्स अशा शाखा उपलब्ध असतात. पॉलिटेक्निकनंतर बांधकाम कंपन्या, उत्पादन उद्योग आणि शासकीय विभागांमध्ये नोकरीची संधी मिळते. तसेच लेटरल एन्ट्रीद्वारे बीटेकच्या दुसऱ्या वर्षात प्रवेश घेऊन पुढील शिक्षणही सुरू ठेवता येते.
डिजिटल युगात डिजिटल मार्केटिंग हे झपाट्याने वाढणारे करिअर क्षेत्र बनले आहे. तीन ते 12 महिन्यांत पूर्ण होणाऱ्या या अभ्यासक्रमात सर्च इंजिन ऑप्टिमायझेशन (SEO), सोशल मीडिया व्यवस्थापन, ऑनलाइन जाहिरात आणि कंटेंट प्रमोशन यांसारखी कौशल्ये शिकवली जातात. या क्षेत्रात नोकरीसोबत फ्रीलान्सिंग किंवा स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची संधीही मिळते.
संगणक हार्डवेअर आणि नेटवर्किंग हा देखील मागणी असलेला अभ्यासक्रम आहे. जवळपास प्रत्येक संस्था आणि उद्योगात संगणक वापर वाढल्यामुळे या क्षेत्रातील तज्ज्ञांची गरज सातत्याने वाढत आहे. सहा महिने ते एक वर्ष कालावधीचा हा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर सर्व्हिस सेंटर, खासगी कंपन्या किंवा स्वतःचा रिपेअरिंग व्यवसाय सुरू करता येतो.
आरोग्य क्षेत्रात करिअर करू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी पॅरामेडिकल अभ्यासक्रमही उत्तम पर्याय आहे. लॅब टेक्निशियन, नर्सिंग असिस्टंट आणि एक्स-रे तंत्रज्ञ यांसारखे कोर्स एक ते दोन वर्षांत पूर्ण होतात. रुग्णालये, डायग्नोस्टिक लॅब आणि आरोग्य सेवांमध्ये या व्यावसायिकांची कायम मागणी असते.
एकूणच, 10वी नंतर करिअरचे अनेक पर्याय विद्यार्थ्यांसमोर खुले असतात. मात्र केवळ ट्रेंड पाहून किंवा इतरांच्या प्रभावाखाली निर्णय घेण्याऐवजी स्वतःची आवड, क्षमता आणि भविष्यातील संधी यांचा विचार करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य मार्गदर्शनासाठी पालक, शिक्षक, करिअर समुपदेशक किंवा संबंधित क्षेत्रातील तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊनच करिअरची दिशा निश्चित केल्यास भविष्यात यशाचा मार्ग अधिक सुकर होऊ शकतो. योग्य निर्णय, योग्य कौशल्य आणि योग्य नियोजन हेच उज्ज्वल करिअरचा खरा मार्ग ठरतो.
