अमेरिकेने भारताच्या सांस्कृतिक वारशाशी संबंधित मोठा निर्णय घेत तब्बल 657 प्राचीन वस्तू भारताला परत केल्या आहेत. सुमारे 14 दशलक्ष डॉलर किमतीच्या या वस्तू विविध तस्करी प्रकरणांच्या तपासातून जप्त करण्यात आल्या होत्या. या प्रकरणात प्राचीन वस्तू तस्कर सुभाष कपूर आणि नॅन्सी वीनर यांच्या नेटवर्कचा समावेश असल्याचे समोर आले आहे.
न्यूयॉर्कमध्ये आयोजित समारंभात भारताच्या वाणिज्यदूत राजलक्ष्मी कदम यांच्या उपस्थितीत या वस्तू अधिकृतपणे भारताकडे सुपूर्द करण्यात आल्या. मॅनहॅटन जिल्हा अटर्नी यांनी या कारवाईबाबत सांगितले की, भारताच्या सांस्कृतिक वारशावर डोळा ठेवणाऱ्या तस्करी जाळ्याचा प्रभाव मोठा आहे आणि आज परत मिळालेल्या शेकडो वस्तू त्याचेच उदाहरण आहेत.
या 657 वस्तू तीन टप्प्यांत भारतात परत करण्यात आल्या. नोव्हेंबर 2024 मध्ये 612 वस्तू, जुलै 2025 मध्ये 26 वस्तू आणि 28 एप्रिल 2026 रोजी शेवटच्या टप्प्यात 19 वस्तू भारतात परत आल्या. यापैकी 17 वस्तू थेट सुभाष कपूरशी संबंधित असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
या प्रकरणावर प्रतिक्रिया देताना ‘इंडिया प्राईड’चे सहसंस्थापक एस. विजय कुमार यांनी सांगितले की, गेल्या अनेक वर्षांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांचे हे फळ आहे. त्यांनी अमेरिकेच्या होमलँड सिक्युरिटी इन्व्हेस्टिगेशन्सचे विशेष आभार मानत, भारतातील चोरी गेलेल्या देवतांच्या मूर्ती आणि कलावस्तू परत मिळवण्यासाठी झालेल्या प्रयत्नांचे कौतुक केले.
STORY | US returns over 650 antiquities valued at nearly USD 14 million to India The US has returned 657 antiquities collectively valued at nearly USD 14 million to India, saying there is “more work to be done” to return stolen artifacts to the country. READ:… pic.twitter.com/aCQz3G4OFk — Press Trust of India (@PTI_News) April 30, 2026
परत आलेल्या वस्तूंमध्ये काही अत्यंत मौल्यवान शिल्पांचा समावेश आहे. त्यामध्ये अवलोकितेश्वराची कांस्य मूर्ती विशेष लक्षवेधी आहे, जी छत्तीसगडमधील सिरपूर परिसराशी संबंधित असल्याचे मानले जाते. तसेच अभयमुद्रेत उभ्या असलेल्या बुद्ध यांची लाल दगडी मूर्ती आणि नृत्यरत गणेशाची शिल्पाकृतीही परत मिळालेल्या वस्तूंमध्ये आहेत. या सर्व वस्तू अनेक दशकांपूर्वी भारतातून चोरी करून अमेरिकेत तस्करीमार्फत नेण्यात आल्या होत्या.
विशेष म्हणजे, अजूनही सुमारे 1000 हून अधिक प्राचीन वस्तू परत येणे बाकी असल्याचे तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे भारत आणि अमेरिकेतील तपास यंत्रणांनी पुढील काळातही सहकार्य कायम ठेवून या वस्तू परत मिळवण्यासाठी प्रयत्न सुरू ठेवावेत, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
एकूणच, भारताच्या सांस्कृतिक वारशाच्या पुनर्स्थापनेसाठी ही मोठी आणि सकारात्मक घडामोड मानली जात आहे. या कारवाईमुळे जागतिक स्तरावर कलावस्तू तस्करीविरोधातील लढ्याला अधिक बळ मिळाले आहे.
