नवी दिल्ली: केंद्र सरकार पर्यावरण आणि सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने एक मोठा आणि कडक निर्णय घेण्याच्या तयारीत आहे. पान मसाला आणि गुटखा वापरणाऱ्यांसाठी हा बदल महत्त्वाचा ठरणार असून, लवकरच या उत्पादनांच्या पॅकेजिंगमध्ये मोठा बदल दिसून येणार आहे. सरकार लहान प्लास्टिक पाकिटे (सॅशे) पूर्णपणे बंद करण्याच्या दिशेने पावले उचलत आहे.
या संदर्भात भारतीय खाद्य सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणने ‘खाद्य सुरक्षा आणि मानक (पॅकेजिंग) सुधारणा नियम, 2026’ चा मसुदा जाहीर केला आहे. या प्रस्तावानुसार पान मसाला आणि तंबाखू उत्पादनांमध्ये प्लास्टिकचा वापर पूर्णतः बंद करण्याचा विचार आहे. विशेष म्हणजे, हा बंद फक्त विक्रीपुरता मर्यादित नसून पॅकिंग, साठवण आणि वितरण या सर्व प्रक्रियांमध्ये प्लास्टिकचा वापर निषिद्ध केला जाणार आहे.
सरकारच्या मते, प्लास्टिकच्या पुड्या पर्यावरणासाठी अत्यंत घातक ठरत आहेत. रस्त्यांवर आणि नाल्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर साचणारा हा कचरा सहज नष्ट होत नाही. याशिवाय, प्लास्टिकमुळे आरोग्यावरही विपरीत परिणाम होण्याची शक्यता असल्याने हा निर्णय अधिक महत्त्वाचा मानला जात आहे.
प्लास्टिकवर बंदी लागू झाल्यानंतर या उत्पादनांसाठी पर्यायी पॅकेजिंगची व्यवस्था करण्यात येणार आहे. कंपन्यांना कागद, पेपर बोर्ड किंवा सेलूलोजसारख्या नैसर्गिक आणि पुनर्वापरयोग्य (रीसायकल) साहित्याचा वापर करावा लागेल. तसेच टिनचे डबे किंवा काचेच्या बाटल्या आणि डब्यांनाही परवानगी दिली जाऊ शकते. यामुळे पर्यावरणावर होणारा ताण कमी होण्यास मदत होईल.
या प्रस्तावित नियमांबाबत भारतीय खाद्य सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणने सर्वसामान्य नागरिक आणि उद्योग क्षेत्रातील संबंधितांकडून सूचना आणि हरकती मागवल्या आहेत. पुढील 30 दिवसांत प्राप्त होणाऱ्या अभिप्रायांचे परीक्षण करूनच अंतिम निर्णय घेतला जाणार आहे. त्यानंतर हे नियम कायद्याच्या स्वरूपात लागू केले जातील.
एकूणच, प्लास्टिकमुक्त पॅकेजिंगकडे टाकलेले हे पाऊल पर्यावरण संरक्षणासाठी महत्त्वाचे ठरणार असून, याचा परिणाम उद्योग क्षेत्रासह सर्वसामान्य नागरिकांवरही मोठ्या प्रमाणात जाणवणार आहे.
