झारखंडमधील एका जिल्हा कोषागारात उघडकीस आलेल्या धक्कादायक घोटाळ्याने सरकारी यंत्रणेतील गंभीर त्रुटी पुन्हा एकदा समोर आणल्या आहेत. निवृत्त पोलिस अधिकाऱ्याच्या नावावर बनावट वेतन काढून कोट्यवधी रुपये अपहार केल्याचा प्रकार उघड झाला असून, या प्रकरणाने प्रशासनात खळबळ उडाली आहे.
ही घटना बोकारो येथे घडली. येथील कोषागाराशी संबंधित लेखपाल कौशल कुमार पांडेय याने 2016 मध्ये निवृत्त झालेल्या सब-इन्स्पेक्टरच्या नावावर वेतन काढण्याची यंत्रणा बनावट पद्धतीने बदलली. त्याने ‘e-Kuber DDO Level Bill Management System’मध्ये फेरफार करत जन्मतारीख आणि बँक खात्याची माहिती बदलली, ज्यामुळे वेतनाची रक्कम दुसऱ्या खात्यात वळवली जात होती.
तपासात उघड झाले की नोव्हेंबर 2023 ते मार्च 2026 या सुमारे 25 महिन्यांच्या कालावधीत 63 वेळा बनावट पद्धतीने वेतन काढण्यात आले. सुरुवातीला सुमारे 3.15 कोटी रुपयांचा घोटाळा असल्याचे समोर आले होते, मात्र पुढील तपासात ही रक्कम तब्बल 4,29,71,007 रुपयांपर्यंत पोहोचल्याचे स्पष्ट झाले. ही संपूर्ण रक्कम एका विशिष्ट खात्यात जमा होत होती.
चौकशीदरम्यान संबंधित खाते हे आरोपीच्या पत्नी अनु पांडेय यांच्या नावावर असल्याचे निष्पन्न झाले. म्हणजेच, निवृत्त अधिकाऱ्याच्या नावावर निघणारे वेतन थेट लेखपालाच्या पत्नीच्या खात्यात जमा होत होते. या प्रकारामुळे एक सामान्य कुटुंबातील महिला काही महिन्यांतच कोट्यवधींची मालकीण बनली.
या प्रकरणात प्रशासनातील मोठ्या त्रुटीही समोर आल्या आहेत. लेखपालाच्या सहीनंतरच वरील स्तरावर मंजुरी दिली जात होती, ज्याचा गैरफायदा घेत त्याने स्वतःलाच महत्त्वाचा तपास बिंदू बनवले. धक्कादायक बाब म्हणजे, याआधी झालेल्या ऑडिटमध्येही हा घोटाळा लक्षात आला नव्हता.
या प्रकरणी जिल्हा कोषागार अधिकारी गुलाबचंद उरांव यांच्या तक्रारीनंतर गुन्हा नोंदवण्यात आला असून, आरोपीला अटक करून न्यायालयीन कोठडीत पाठवण्यात आले आहे. तपास आता मागील काही वर्षांपर्यंत विस्तारित करण्यात येत आहे.
भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी विशेष समिती स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला असून, वेतन प्रणालीमध्ये मल्टी-लेव्हल पडताळणी, तसेच निवृत्त कर्मचाऱ्यांचे रेकॉर्ड स्वतंत्रपणे लॉक करण्यासारख्या उपाययोजना राबवण्याचा विचार सुरू आहे. या घटनेमुळे सरकारी आर्थिक व्यवस्थेतील सुरक्षेची गरज पुन्हा अधोरेखित झाली आहे.
