Gudhi Padwa 2026 : हिंदू संस्कृतीमध्ये गुढीपाडव्याचा सण हा केवळ एका नव्या वर्षाचा आरंभ नसून तो विजय, सृष्टीची निर्मिती आणि आरोग्याचा संदेश देणारा एक अत्यंत शुभ दिवस मानला जातो. साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असलेल्या या दिवशी महाराष्ट्राच्या घराघरात ब्रह्मध्वज म्हणजेच गुढी उभारली जाते. चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला साजरा होणारा हा दिवस 'शालिवाहन शका'ची सुरुवात करतो आणि प्रत्येकाच्या आयुष्यात नवीन आशेचा किरण घेऊन येतो.
सृष्टीचा वाढदिवस आणि पौराणिक संदर्भ
गुढीपाडवा साजरा करण्यामागे अनेक प्राचीन कथा सांगितल्या जातात. पौराणिक मान्यतेनुसार, याच दिवशी भगवान ब्रह्मदेवाने विश्वाची निर्मिती केली होती, म्हणून या दिवसाला सृष्टीचा वाढदिवस मानले जाते. दुसऱ्या एका कथेनुसार, प्रभू रामचंद्र रावणाचा वध करून अयोध्येत परतले, तेव्हा अयोध्येतील जनतेने आनंदाप्रीत्यर्थ गुढ्या आणि तोरणे उभारून त्यांचे स्वागत केले होते. तसेच, पैठणच्या शालिवाहन राजाने शकांचा पराभव करून जनतेला जुलमी राजवटीतून मुक्त केले, त्या विजयाचे प्रतीक म्हणूनही हा सण साजरा होतो.
ब्रह्मध्वज उभारण्याची पद्धत आणि विधी
पाडव्याच्या दिवशी पहाटे लवकर उठून अभ्यंगस्नान करण्याची प्रथा आहे. घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारावर आंब्याच्या पानांचे तोरण बांधले जाते. एक स्वच्छ वेळूची (बांबूची) काठी घेऊन तिच्या टोकावर रेशमी वस्त्र, फुलांची माळ आणि साखरेची गाठी बांधली जाते. त्यावर तांब्याचा कलश उपडा ठेवून ही गुढी दारासमोर किंवा गॅलरीत रांगोळी काढून उभारली जाते. या गुढीला 'ब्रह्मध्वज' असे संबोधले जाते, जे घरामध्ये सकारात्मक ऊर्जा आणि सुख-समृद्धी घेऊन येते.
हेही वाचा – Chaitra Navratri 2026: चैत्र नवरात्र सुरू होण्याआधी जाणून घ्या नियम; ‘या’ चुका टाळा नाहीतर होईल नुकसान
आरोग्यासाठी कडुनिंबाचे सेवन
गुढीपाडव्याच्या दिवशी कडुनिंबाच्या कोवळ्या पानांचे सेवन करणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. कडुनिंबाची पाने, जिरे, मिरी, हिंग, मीठ आणि ओवा यांचे मिश्रण करून तयार केलेला प्रसाद सर्वांनी ग्रहण करावा. या परंपरेमागे शास्त्रीय कारण असे आहे की, कडुनिंबामुळे रक्ताभिसरण सुधारते आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढते. वर्षाच्या सुरुवातीला कडुनिंब खाल्ल्याने वर्षभर आरोग्य उत्तम राहते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
पंचांग पूजन आणि संकल्प
या दिवशी नवीन वर्षाच्या पंचांगाची पूजा केली जाते. पंचांगकर्ते आणि पुरोहितांकडून वर्षाचे फल वाचन केले जाते, ज्यावरून आगामी वर्षातील पाऊस, शेती आणि ग्रहांची स्थिती समजते. गुढीपाडवा हा नवीन व्यवसायाचा प्रारंभ, नवीन वस्तूंची खरेदी आणि महत्त्वाच्या संकल्पांसाठी सर्वोत्तम दिवस मानला जातो. सूर्यास्तापूर्वी गुढीला नैवेद्य दाखवून आणि नमस्कार करून ती सन्मानाने खाली उतरवली जाते. गोडधोड अन्नाचा आस्वाद घेत हा नववर्षाचा सोहळा उत्साहात संपन्न होतो.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती ज्योतिषीय ज्ञानावर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)
