जेव्हा जेव्हा पेट्रोल आणि डिझेलशी संबंधित नियम बदलतात, तेव्हा लोकांच्या मनात पहिला प्रश्न येतो की याचा त्यांच्या खिशावर परिणाम होईल की नाही. आता सरकारने पेट्रोल, डिझेल आणि एटीएफवरील निर्यात शुल्क बदलले असल्याने, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
केंद्र सरकारने शुक्रवार, १५ मे रोजी पेट्रोल, डिझेल आणि विमान इंधन (एटीएफ) यांच्या निर्यातीवरील विशेष अतिरिक्त उत्पादन शुल्क (एसएईडी) दरांमध्ये सुधारणा करणारी नवीन अधिसूचना जारी केली आहे. हे नवीन दर १६ मे २०२६ पासून लागू होतील. मात्र, दिलासादायक बाब ही आहे की याचा देशांतर्गत बाजारात विकल्या जाणाऱ्या पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमतींवर परिणाम होणार नाही.
नवीन दर काय आहेत?
– नवीन अधिसूचनेनुसार, पेट्रोल निर्यातीवर आता प्रति लिटर ₹३ चा एसएईडी (SAED) आकारला जाईल.
– डिझेलवर प्रति लिटर ₹१६.५ चा एसएईडी (SAED) आकारला जाईल.
– एअरबोर्न टीएफवर (Airborne Tf) प्रति लिटर ₹१६ चा एसएईडी (SAED) आकारला जाईल.
– सध्या, या तिन्हीवर रस्ते आणि पायाभूत सुविधा उपकर (RIC) शून्य आहे.
SAED हा एक अतिरिक्त उत्पादन शुल्क आहे, जो सरकार दर दोन आठवड्यांनी सरासरी आंतरराष्ट्रीय कच्च्या तेलाच्या आणि इंधनाच्या किमतींच्या आधारावर निश्चित करते. जेव्हा जागतिक तेलाच्या किमती वाढतात, तेव्हा तेल शुद्धीकरण कंपन्यांना निर्यातीतून अधिक नफा मिळतो, ज्यामुळे त्या देशांतर्गत विक्री करण्याऐवजी परदेशात जास्त इंधन विकतात.
याचा देशांतर्गत पुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो. हे टाळण्यासाठी, सरकार निर्यात महाग करण्यासाठी आणि देशांतर्गत पुरवठा कायम ठेवण्यासाठी SAED आकारते. ही प्रणाली २७ मार्च २०२६ रोजी लागू करण्यात आली. मध्य पूर्वेतील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर देशांतर्गत इंधन पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी सरकारने प्रथम हा शुल्क आकारला होता.
हे लक्षात घ्यावे की, एप्रिलमध्ये जेव्हा आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाची किंमत प्रति बॅरल १२० डॉलरच्या वर गेली होती, तेव्हा सरकारने डिझेलवरील एसएईडी (SAED) ५५.५ रुपये प्रति लिटर आणि एटीएफवरील (ATF) ४२ रुपये प्रति लिटरपर्यंत वाढवला होता. त्यानंतर, १ मे रोजी जेव्हा किमती कमी झाल्या, तेव्हा डिझेलवरील एसएईडी २३ रुपये प्रति लिटर आणि एटीएफवरील एसएईडी ३३ रुपये प्रति लिटरपर्यंत कमी करण्यात आला. आता, १६ मे रोजी आणखी एक कपात झाल्यानंतर, डिझेलचा दर १६.५ रुपये आणि एटीएफचा दर १६ रुपये प्रति लिटरवर पोहोचला आहे.
