मुंबई : पावसाळा सुरू होताच जंगल, शेत, माळराने आणि ओलसर भागांमध्ये विविध प्रकारचे मशरूम (अळिंबी) मोठ्या प्रमाणात उगवू लागतात. त्यामुळे पावसाळ्याला 'मशरूम सीझन' असेही म्हटले जाते. मात्र, याच काळात खाद्य मशरूमसोबतच अनेक विषारी जंगली मशरूम देखील उगवत असल्याने आरोग्य तज्ज्ञांनी नागरिकांना विशेष काळजी घेण्याचे आवाहन केले आहे.
पावसाळ्यातच मशरूम मोठ्या प्रमाणात का उगवतात?
उबदार वातावरण, जास्त आर्द्रता आणि ओलसर जमीन ही मशरूम वाढण्यासाठी पोषक ठरते. त्यामुळे पावसाळ्यात जंगल, शेत आणि गवताळ भागांमध्ये नैसर्गिकरित्या विविध प्रकारच्या अळिंबी उगवतात. मात्र, त्यामध्ये कोणती खाद्य आणि कोणती विषारी हे ओळखणे अत्यंत कठीण असते.
मशरूम कसे खावेत?
तज्ज्ञांच्या मते, मशरूम नेहमी विश्वासार्ह विक्रेते, सुपरमार्केट किंवा प्रमाणित उत्पादकांकडूनच खरेदी करावेत.
मशरूम खाण्यापूर्वी पुढील गोष्टी लक्षात ठेवा:
मशरूम स्वच्छ पाण्याने हलक्या हाताने धुवावेत.
मशरूम नेहमी पूर्णपणे शिजवूनच खावेत.
भाजी, सूप, पुलाव, पास्ता, ऑम्लेट किंवा स्टर-फ्राय स्वरूपात त्यांचा वापर करता येतो.
जंगली मशरूम कधीही कच्चे खाऊ नयेत.
ताजे मशरूम फ्रिजमध्ये ठेवून काही दिवसांच्या आत वापरावेत.
कोणत्या व्यक्तींनी काळजी घ्यावी?
खालील व्यक्तींनी मशरूम खाताना विशेष खबरदारी घ्यावी:
मशरूमची अॅलर्जी असलेले व्यक्ती.
पचनाशी संबंधित त्रास असलेले रुग्ण.
कमकुवत रोगप्रतिकारक शक्ती असलेल्या व्यक्तींनी फक्त व्यवस्थित शिजवलेले आणि व्यावसायिकरित्या उत्पादित मशरूमच खावेत.
लहान मुलांना कमी प्रमाणात आणि पूर्णपणे शिजवलेले मशरूमच द्यावेत.
कोणते मशरूम सुरक्षित मानले जातात?
विश्वासार्ह ठिकाणाहून खरेदी करून योग्य प्रकारे शिजवल्यास खालील मशरूम सामान्यतः सुरक्षित मानले जातात.
बटन मशरूम (Button Mushroom)
ऑयस्टर मशरूम (Oyster Mushroom)
शिटाके मशरूम (Shiitake Mushroom)
पोर्टोबेलो मशरूम (Portobello Mushroom)
क्रेमिनी मशरूम (Cremini Mushroom)
एनोकी मशरूम (Enoki Mushroom)
मिल्की मशरूम (Milky Mushroom)
केवळ दिसण्यावरून मशरूम सुरक्षित आहे का हे ओळखता येते का?
नाही. केवळ रंग, आकार किंवा वासावरून मशरूम खाद्य की विषारी हे निश्चित करता येत नाही.
या गैरसमजांवर विश्वास ठेवू नका:
चमकदार रंग म्हणजे विषारी मशरूम.
कीटक खात असतील तर मशरूम सुरक्षित असतो.
चांदीचा चमचा काळा पडला तर मशरूम विषारी असतो.
चांगला वास म्हणजे मशरूम खाण्यास योग्य आहे.
अनेक विषारी मशरूम हे खाद्य मशरूमसारखेच दिसतात. त्यामुळे अनुभवी तज्ज्ञांनी खात्री केल्याशिवाय जंगली मशरूम कधीही खाऊ नयेत.
जंगली मशरूम खाल्ल्यानंतर कोणती लक्षणे दिसू शकतात?
जंगली मशरूम खाल्ल्यानंतर खालीलपैकी कोणतेही लक्षण दिसल्यास तातडीने रुग्णालयात जावे.
मळमळ किंवा उलट्या
तीव्र पोटदुखी
जुलाब
जास्त घाम येणे
चक्कर येणे
गोंधळल्यासारखे वाटणे
त्वचा किंवा डोळे पिवळे पडणे
श्वास घेण्यास त्रास होणे
तज्ज्ञांच्या मते, काही विषारी मशरूममुळे यकृत (Liver) आणि मूत्रपिंड (Kidney) गंभीररीत्या निकामी होऊ शकतात. काही वेळा लक्षणे उशिराने दिसतात. त्यामुळे लक्षणे सौम्य असली तरी वैद्यकीय उपचार घेण्यास विलंब करू नये.
पावसाळा हा मशरूमचा नैसर्गिक हंगाम असला तरी जंगली मशरूम खाणे धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे नेहमी प्रमाणित विक्रेत्याकडूनच मशरूम खरेदी करावेत, ते व्यवस्थित शिजवून खावेत आणि कोणत्याही अफवा किंवा पारंपरिक समजुतींवर विश्वास ठेवू नये. जंगली मशरूम खाल्ल्यानंतर विषबाधेची शंका आल्यास तातडीने वैद्यकीय उपचार घेणे हाच सर्वात सुरक्षित पर्याय आहे.
