पावसाळा अनेकांना आवडत असला तरी या ऋतूत अनेक जण सतत थकवा, आळस, झोप येणे आणि कामात लक्ष न लागणे अशा समस्यांचा सामना करतात. वैद्यकीय भाषेत याला "Monsoon Fatigue" असे म्हटले जाते. वातावरणातील बदल, कमी सूर्यप्रकाश, वाढलेली आर्द्रता आणि जीवनशैलीतील बदल यामुळे शरीरावर आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
Monsoon Fatigue म्हणजे काय?
पावसाळ्यात कोणतेही विशेष शारीरिक श्रम न करता सतत थकवा जाणवणे, शरीरात ऊर्जा नसल्यासारखे वाटणे, झोप पूर्ण होऊनही ताजेतवाने न वाटणे आणि दिवसभर आळस येणे, या स्थितीला Monsoon Fatigue म्हणतात. हा आजार नसला तरी शरीराचा हवामानातील बदलांना होणारा नैसर्गिक प्रतिसाद मानला जातो.
Monsoon Fatigue होण्याची प्रमुख कारणे
1. कमी सूर्यप्रकाश
पावसाळ्यात अनेक दिवस सूर्यप्रकाश कमी मिळतो. त्यामुळे शरीरातील व्हिटॅमिन डीचे प्रमाण कमी होऊ शकते. तसेच शरीराच्या जैविक घड्याळावरही त्याचा परिणाम होऊन झोप आणि ऊर्जा यामध्ये बदल जाणवू शकतात.
2. वाढलेली आर्द्रता
हवेतील आर्द्रता वाढल्यामुळे घाम सहज वाफ होत नाही. त्यामुळे शरीर अधिक थकल्यासारखे वाटू शकते आणि काम करण्याची ऊर्जा कमी होते.
3. शारीरिक हालचाली कमी होणे
सततचा पाऊस, घराबाहेर जाण्यातील अडचणी आणि व्यायामात खंड पडल्यामुळे शरीराची हालचाल कमी होते. यामुळे आळस आणि थकवा वाढू शकतो.
4. आहारातील बदल
पावसाळ्यात तळलेले, मसालेदार आणि जंक फूड खाण्याचे प्रमाण वाढते. अशा आहारामुळे पचनावर ताण येऊन शरीर जड वाटू शकते.
5. झोपेचे बदललेले चक्र
ढगाळ वातावरण आणि थंडावा यामुळे अनेकांना जास्त वेळ झोपण्याची इच्छा होते. मात्र, अनियमित झोपेमुळेही थकवा वाढू शकतो.
Monsoon Fatigue ची लक्षणे
दिवसभर सतत थकवा जाणवणे
आळस आणि कामात उत्साह कमी होणे
वारंवार झोप येणे
डोके जड वाटणे
लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण
मूडमध्ये बदल किंवा चिडचिड
शरीरात अशक्तपणा जाणवणे
कोणतेही काम करण्याची इच्छा न होणे
Monsoon Fatigue टाळण्यासाठी काय कराल?
नियमित व्यायाम करा
दररोज किमान ३० मिनिटे चालणे, योगासने किंवा हलका व्यायाम केल्याने शरीरात ऊर्जा टिकून राहते.
संतुलित आहार घ्या
हिरव्या भाज्या, फळे, कडधान्ये, प्रथिनेयुक्त पदार्थ आणि पुरेसे पाणी यांचा आहारात समावेश करा. तळलेले आणि जास्त तेलकट पदार्थ शक्यतो टाळा.
पुरेशी झोप घ्या
दररोज 7 ते 8 तासांची नियमित झोप घेण्याचा प्रयत्न करा. झोपेची वेळ निश्चित ठेवा.
शरीर हायड्रेट ठेवा
पावसाळ्यात तहान कमी लागली तरी दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे आवश्यक आहे. नारळपाणी, सूप किंवा लिंबूपाणीही फायदेशीर ठरू शकते.
घरात प्रकाश आणि हवेशीर वातावरण ठेवा
शक्य असल्यास दिवसा नैसर्गिक प्रकाश घरात येईल याची काळजी घ्या. बंद आणि दमट वातावरण टाळा.
तणावावर नियंत्रण ठेवा
ध्यान, प्राणायाम किंवा आवडीच्या छंदांसाठी वेळ दिल्यास मानसिक ताजेपणा टिकवून ठेवण्यास मदत होते.
डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यावा?
थकवा दोन ते तीन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ कायम राहत असेल, वजनात अनपेक्षित बदल होत असतील, सतत चक्कर येत असेल, श्वास घेण्यास त्रास होत असेल किंवा दैनंदिन कामे करणे कठीण होत असेल, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. काही वेळा अशा लक्षणांमागे अॅनिमिया, थायरॉईड, मधुमेह, व्हिटॅमिनची कमतरता किंवा इतर आरोग्य समस्या असू शकतात.
