Ashok Saraf : मराठी चित्रपटसृष्टीचे ज्येष्ठ अभिनेते आणि पद्मश्री अशोक सराफ यांचा नुकताच नागपूर येथील वसंतराव देशपांडे सभागृहात विशेष नागरी सत्कार करण्यात आला. या सोहळ्यात अभिनेते पुष्कर श्रोती यांनी घेतलेल्या प्रकट मुलाखतीत सराफ यांनी आपल्या पाच दशकांच्या प्रदीर्घ अभिनय प्रवासातील आठवणींना उजाळा दिला. कलाक्षेत्रातील शिस्त, विनोदाचे बदलत गेलेले स्वरूप आणि आजच्या पिढीसाठी आवश्यक असणारे अभिनयाचे धडे यांवर त्यांनी अतिशय मोकळेपणाने संवाद साधला.
विनोदाची दर्जात्मक भाषा आणि सीमारेषा
मुलाखतीदरम्यान दिवंगत अभिनेते दादा कोंडके यांच्यासोबतच्या कामाचा उल्लेख करत त्यांनी विनोदी अभिनयातील विविध पैलूंवर प्रकाश टाकला. सुरुवातीच्या काळात लोककलेवर आधारित निखळ विनोद करणाऱ्या दादांच्या चित्रपटांमध्ये पुढे द्व्यर्थी (डबल मिनिंग) संवादांचा वापर वाढला. सराफ यांच्या मते, असा द्विअर्थी विनोद तात्पुरते यश मिळवून देऊ शकतो, परंतु तो दीर्घकाळ टिकू शकत नाही. कलाकृती हिट झाल्यावर त्यातील त्रुटी झाकल्या जातात, पण विनोदाची खरी ताकद ही त्याच्या साधेपणात आणि गुणवत्तेत असते. त्यामुळेच आपण अशा एकाधिकारशाही आणि ठराविक धाटणीच्या चित्रपटांपासून स्वतःहून अंतर ठेवल्याचे त्यांनी नमूद केले.
अभिनयाची वेळ आणि स्वयंशिस्त
कलाकारासाठी व्यासपीठावर किंवा कॅमेऱ्यासमोर काय करायचे यापेक्षा काय टाळायचे आणि कुठे थांबायचे हे कळणे अधिक महत्त्वाचे असते, असा मोलाचा सल्ला त्यांनी दिला. विनोद हा कधीही पसरट किंवा अतिरंजित नसावा; तो अतिशय नेमका, मोजका आणि प्रेक्षकांच्या थेट पसंतीस उतरणारा असावा लागतो. यासाठी अभिनेत्याला भाषेची जाण, संवादाची वेळ आणि पात्राचे बारकावे यांचा सखोल अभ्यास असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
निरीक्षणातून घडलेला खरा कलाकार
आपल्या अभिनय प्रवासाचा उगम पुस्तकांपेक्षा प्रत्यक्ष निरीक्षणातून झाल्याचे त्यांनी आवर्जून सांगितले. कौटुंबिक पार्श्वभूमी नाट्यसंस्थेशी जोडलेली असल्याने बालपणापासूनच मातब्बर कलाकारांचे काम जवळून पाहण्याची संधी त्यांना मिळाली. अभिनय हा कोणाच्या शिकवण्याने पूर्णपणे येत नाही, तर तो इतरांचे काम पाहून आणि स्वतःमध्ये आत्मसात करून समृद्ध होतो. केवळ दुसऱ्याची नक्कल करणे म्हणजे अभिनय नव्हे, तर पात्रात स्वतःचा जीव ओतणे म्हणजे खरी कलाकुसर होय, हा धडा आपण तिथूनच शिकल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
