Rishi Panchami 2026 Importance: हिंदू धर्मात अतिशय महत्त्वाचा मानला जाणारा ऋषी पंचमीचा सण यंदा 15 सप्टेंबर 2026 रोजी साजरा केला जाणार आहे. भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील पंचमीला, म्हणजेच गणेश चतुर्थीच्या दुसऱ्या दिवशी हा सण येतो. या दिवशी विशेषतः महिला कडक उपवास करून सप्तऋषी आणि माता अरुंधती यांची भक्तिभावाने पूजा करतात. शरीर आणि मनाची शुद्धी करणे हा या व्रतामागील मुख्य उद्देश असून, जुन्या काळातील धार्मिक मान्यतेनुसार मासिक पाळीदरम्यान नकळत झालेल्या चुकांचे प्रायश्चित्त करण्यासाठी हे व्रत केले जाते.
महिलांसाठी ऋषी पंचमीचे विशेष स्थान
प्रामुख्याने विवाहित महिलांमध्ये या व्रताला मोठे धार्मिक महत्त्व आहे. या दिवशी केल्या जाणाऱ्या पूजाविधी आणि परंपरांशी जोडलेले महत्त्वाचे पैलू असे आहेत –
– पौराणिक मान्यतेनुसार, सप्तऋषींची पूजा केल्याने अजाणतेपणी घडलेल्या चुकांमधून मुक्ती मिळते.
– जुन्या काळात मासिक पाळीशी संबंधित पाळल्या जाणाऱ्या नियमांमध्ये काही त्रुटी राहिल्यास, त्यांच्या क्षमायाचनेसाठी हे व्रत करण्याची परंपरा सुरू झाली.
– हा संपूर्ण दिवस शारीरिक व मानसिक शुद्धतेसाठी आणि आत्मचिंतनासाठी अत्यंत पवित्र मानला जातो.
– प्रादेशिक व कौटुंबिक परंपरेनुसार पूजेच्या पद्धती आणि नियमांमध्ये काही ठिकाणी फरक आढळून येतो.
108 वेळा आघाड्याच्या काडीने दात घासण्याची पद्धत
ऋषी पंचमीच्या दिवशी आघाड्याच्या (अपामार्ग) काडीने 108 वेळा दात घासणे आणि 108 वेळा स्नान करणे ही या व्रतातील अत्यंत महत्त्वाची परंपरा मानली जाते. धार्मिक आणि अध्यात्मिक मान्यतेनुसार, ही विशिष्ट प्रक्रिया शरीरातील नकारात्मकता दूर करून संपूर्ण देह शुद्ध करण्याचे प्रतीक आहे. काळानुरूप आजच्या काळात धार्मिक नियमांचे स्वरूप काही प्रमाणात बदलले असले, तरीही या परंपरेमागील श्रद्धा आजही तशीच कायम आहे.
सप्तऋषींच्या आशीर्वादाने शुद्धतेचा संदेश
एकंदरीत, ऋषी पंचमी हा सण केवळ धार्मिक कर्मकांडापुरता मर्यादित नसून तो आंतरिक आणि बाह्य शुद्धीकरणाचा संदेश देतो. सप्तऋषींचे स्मरण करून त्यांच्याकडून आशीर्वाद मिळवणे आणि जीवनात आचार-विचार शुद्ध ठेवणे, हाच या व्रताचा मुख्य गाभा आहे.
