IRCTC UPI Ticket Booking Service fee 2026: जर तुम्ही रेल्वे प्रवासासाठी UPI च्या माध्यमातून ऑनलाईन तिकीट बुक करत असाल, तर येत्या काळात तुमच्या खिशाला जास्तीचा फटका बसण्याची शक्यता आहे. IRCTC ने जाहीर केलेल्या 2026-27 च्या पहिल्या तिमाहीच्या आकडेवारीनुसार, ऑनलाईन तिकीट बुकिंगमध्ये UPI चा वाटा तब्बल 51.22 टक्क्यांवर पोहोचला आहे. एका वर्षापूर्वी हाच वाटा 48.72 टक्के होता. म्हणजेच सध्या ऑनलाईन बुक होणाऱ्या दर 100 तिकीटांमागे 51 हून अधिक बुकिंग UPI द्वारे केली जात असून, यामुळे IRCTC च्या सेवा शुल्कातील (Service Fee) कमाईचा वेग मंदावला आहे.
पेमेंट पद्धतींमधील सर्व्हिस फीचा फरक आणि कंपनीची कमाई
IRCTC ने गेल्या तीन महिन्यांच्या कालावधीत 13.27 कोटी तिकीटांच्या माध्यमातून एकूण 248 कोटी रुपयांचे सर्व्हिस शुल्क कमावले आहे, ज्याचे सरासरी प्रमाण प्रति तिकीट 19 रुपये पडते. कार्ड किंवा क्रेडिट लाईनद्वारे पेमेंट केल्यास प्रति तिकीट 15 ते 30 रुपये सर्व्हिस फी मिळते, तर UPI पेमेंटवर हीच फी अवघी 10 ते 20 रुपये मिळते. IRCTC चे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक राहुल हिमालियन यांनी स्पष्ट केले की, कंपनीने वेगवेगळ्या पेमेंट मोडसाठी वेगळे शुल्क ठेवले आहे. सध्या ग्राहकांचा UPI कडे कल वाढत आहे. याचा कमाईवर थेट परिणाम होत आहे.
संसदीय समितीची चिंता अन् MDR शुल्क आकारण्याचा महत्त्वपूर्ण सल्ला
वाढत्या UPI वापरामुळे होणाऱ्या नुकसानाबाबत संसदेच्या वित्त समितीनेही चिंता व्यक्त केली आहे. सध्या UPI व्यवहारांवर शून्य MDR (Merchant Discount Rate – डिजिटल पेमेंटवर लागणारा चार्ज) लागू आहे. यावर उपाय म्हणून वित्त समितीने सरकारला असा सल्ला दिला आहे की, जास्त रकमेच्या डिजिटल देवाणघेवाणीवर एक निश्चित आणि मर्यादित MDR आकारला जावा. यामुळे डिजिटल व्यवहारांच्या प्रक्रियेत होणारा खर्च भरून काढण्यास आणि सेवा पुरवठादारांवरील आर्थिक ताण कमी करण्यास मदत होईल.
हेही वाचा – LPG KYC Deadline Extended: LPG ग्राहकांना मोठा दिलासा; ई-केवायसीची अंतिम मुदत वाढली; पाहा नवी तारीख
भविष्यात प्रवाशांच्या खिशावर कसा पडणार भार?
सध्या तरी UPI द्वारे ट्रेनचे तिकीट बुक करताना प्रवाशांवर कोणताही अतिरिक्त किंवा नवीन चार्ज आकारला जात नाही. परंतु, संसदीय समितीच्या शिफारशीनुसार जर केंद्र सरकारने मोठ्या रकमेच्या डिजिटल व्यवहारांवर MDR लागू करण्याचा निर्णय घेतला, तर तिकीट बुकिंगच्या शुल्कात वाढ होणे अटळ आहे. परिणामी, आतापर्यंत मोफत आणि स्वस्त वाटणारा UPI द्वारे बुकिंगचा पर्याय भविष्यात प्रवाशांसाठी अधिक महागडा ठरू शकतो.
UPI द्वारे ऑनलाईन बुकिंगला प्रवाशांची पसंती, मात्र, पुढील काळात..
आयआरसीटीसीसमोर उभ्या राहिलेल्या या नव्या पेचप्रसंगामुळे आगामी काळात तिकीट बुकिंगच्या धोरणात मोठे बदल पाहायला मिळू शकतात. सरकार आणि रेल्वे प्रशासन यांच्यातील अंतिम निर्णयानंतरच सुधारित शुल्क लागू केले जाईल. मात्र, डिजिटल पेमेंटचा वापर प्रचंड वाढलेला असताना हा संभाव्य बदल लाखो प्रवाशांच्या दैनंदिन बजेटवर आणि ऑनलाईन बुकिंगच्या पद्धतींवर कसा परिणाम करतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
