El Nino Impact: पॅसिफिक महासागराच्या पोटातील वाढत्या उष्णतेमुळे जागतिक हवामान क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे. 'एल निनो'चा प्रभाव कमालीचा वेगाने तीव्र होत असल्याने 2026 हे वर्ष जगाच्या इतिहासातील आजवरचे सर्वात उष्ण वर्ष ठरण्याची शक्यता लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. 'बर्कले अर्थ' या जागतिक संशोधन संस्थेच्या ताज्या विश्लेषणानुसार, जुलै महिन्यात 2026 हे वर्ष सर्वाधिक उष्ण ठरण्याचा अंदाज केवळ 12 टक्के व्यक्त करण्यात आला होता; परंतु अवघ्या एका महिन्यात, म्हणजेच ऑगस्ट महिन्यात हा धोका थेट 69 टक्क्यांवर पोहोचला आहे. हवामानतज्ज्ञांच्या मते, हे संकट एवढ्यावरच थांबणारे नसून 2027 मध्ये जागतिक तापमानाचे याहून भयानक नवीन विक्रम प्रस्थापित होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
हवामानातील मोठे फेरबदल आणि मान्सूनवरील विपरीत परिणाम
एल निनो ही महासागराच्या पृष्ठभागावरील असामान्य तापमानवाढीशी संबंधित एक आवर्ती घटना आहे, जिचे जागतिक स्तरावर दीर्घकालीन आणि अत्यंत गंभीर परिणाम दिसून येतात. यामुळे पावसाचे जागतिक नमुने पूर्णपणे विस्कळीत होतात. विशेषतः भारत, ऑस्ट्रेलिया तसेच पश्चिम आणि दक्षिण आफ्रिकेतील देशांमध्ये या काळात मान्सूनचे आगमन मंदावून भीषण दुष्काळाचे सावट पसरते. याउलट दक्षिण अमेरिकेतील काही प्रदेशांत मुसळधार पाऊस आणि विनाशकारी पूरपरिस्थिती निर्माण होते. संस्थेचे मुख्य शास्त्रज्ञ रॉबर्ट रोड यांनी स्पष्ट इशारा दिला आहे की, येत्या 1 ते 2 वर्षांच्या कालावधीत संपूर्ण जगाला अशा तीव्र हवामान परिस्थितीला सामोरे जावे लागेल, ज्यांची अपेक्षा सामान्यतः 10 वर्षांनंतर किंवा एका दशकानंतर केली जाते.
महासागराचे वाढते तापमान आणि उष्णतेचे नवे उच्चांक
पूर्व उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागरातील पाण्याच्या तापमानावरून सध्याच्या एल निनोची भीषणता स्पष्ट होत आहे. अंदाजानुसार, या क्षेत्रातील समुद्राचे तापमान नेहमीच्या सरासरीपेक्षा तब्बल 4 अंश सेल्सिअसने वाढू शकते. यापूर्वी 2015 आणि 2016 दरम्यान आलेल्या तीव्र एल निनोच्या काळात हेच तापमान सरासरीपेक्षा 2.75 अंश सेल्सिअसने वाढले होते. या तुलनेवरून सध्याच्या संकटाची भीषण ताकद स्पष्ट होते. चालू वर्षातील जून आणि जुलै महिन्यांत जागतिक स्तरावर उष्णतेचे जुने सर्व उच्चांक मोडीत निघाले. अमेरिकेत सुमारे 90 वर्षांपूर्वीचा 'डस्ट बाऊल' काळातील विक्रम मोडला गेला, तर फ्रान्स आणि स्पेनमधील जंगलांना विनाशकारी वणव्यांनी कचाट्यात घेतले.
जागतिक अर्थव्यवस्था आणि पर्यावरणासमोरील मोठी आव्हाने
हवामानातील या टोकाच्या बदलांमुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला आणि अन्नसुरक्षेला मोठा तडाखा बसणार आहे. समुद्राचे पाणी प्रचंड गरम झाल्यामुळे पेरू देशात अँकोव्ही मासेमारीवर तातडीने पूर्ण बंदी घालावी लागली आहे. भू-शास्त्रज्ञ झेक हॉसफादर यांनी एल निनोची तुलना एका शक्तिशाली हातोड्याशी केली आहे, जो पृथ्वीच्या संपूर्ण हवामान व्यवस्थेवर जोरदार आघात करतो. मानवनिर्मित हरितगृह वायूंच्या उत्सर्जनामुळे आधीच तापत असलेल्या पृथ्वीला एल निनोच्या या प्रकोपाने अधिकच तीव्रतेने होरपळून निघावे लागणार आहे.
