Nepal Floods Mortuary Crisis: नेपाळमध्ये बुधवारी आलेल्या भीषण पुरामुळे प्रचंड विनाश झाला असून मृतांची संख्या आता 538 वर पोहोचली आहे. या नैसर्गिक आपत्तीत वाहून गेलेले मृतदेह रासुवा आणि नुवाकोटपासून दूरवर असलेल्या चितवन, तनाहुन, गोरखा आणि नवलपरासी या जिल्ह्यांपर्यंत वाहत गेले आहेत. अचानक वाढलेल्या या मृतदेहांमुळे स्थानिक प्रशासनासमोर शवागरांच्या (Mortuaries) तुटवड्याची आणि मृतदेह सुरक्षित ठेवण्याची अभूतपूर्व अडचण निर्माण झाली आहे. या बिकट परिस्थितीचे सविस्तर वृत्त समोर आले आहे.
चितवन आणि कावासोती येथे तात्पुरत्या शवागरांची उभारणी
शवागरांची क्षमता संपल्यामुळे प्रशासनाने शेजारील जिल्ह्यांमध्ये मृतदेह हलवण्यास सुरुवात केली असून वापरात नसलेल्या इमारतींचे तात्पुरत्या शवागरांमध्ये रूपांतर केले जात आहे. चितवनचे मुख्य जिल्हाधिकारी गणेश आर्याल यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जिल्ह्यातील रुग्णालयांमध्ये केवळ 30 ते 50 मृतदेह ठेवण्याची सोय असल्याने भरतपूरमधील एका रिकाम्या इमारतीत 250 मृतदेहांची सोय केली जात आहे. भरतपूर महानगरपालिकेकडून या इमारतीत एअर कंडिशनर बसवले जात असून ही जागा अपुरी पडल्यास देवघाट येथील विद्युत स्मशानभूमीचा वापर केला जाईल. तसेच कावासोती येथील एका सामुदायिक वन-भवनाचेही तात्पुरत्या शवागृहात रूपांतर करण्यात आले आहे.
'ड्राय आईस' आणि 2 ते 6 अंश सेल्सिअस तापमानाचा वापर
मृतदेह कुजण्याची प्रक्रिया संथ व्हावी यासाठी प्रशासनाकडून ड्राय आईस आणि विशेष शीतकरणाचा वापर केला जात आहे. पोखरा अकादमी ऑफ हेल्थ सायन्सेसचे माहिती अधिकारी सुशील आर्याल यांनी स्पष्ट केले की, सध्या मृतदेह 2 ते 6 अंश सेल्सिअस तापमानात ठेवले जात असून, या तापमानात मृतदेह साधारण 10 दिवस ते 2 आठवडे सुरक्षित राहू शकतात. मात्र, यापेक्षा जास्त कालावधीसाठी शून्याखालील (Sub-zero) तापमानाची गरज आहे, जी सोय सध्या तेथे उपलब्ध नाही. रुग्णालयांकडे बॉडी बॅग्स आणि वैद्यकीय कर्मचारी पुरेसे असले तरी सतत सापडणाऱ्या मृतदेहांमुळे त्यांना जतन करणे आणखी कठीण होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
हेही वाचा – Nepal Flood: भूकंप की हिमस्खलन? नेपाळमधील भोटे कोशी नदीतील विनाशकारी महापुराचे गूढ काय? मोठी अपडेट समोर
पोखरा शहरात क्षमतेपेक्षा जास्त मृतदेहांचा भार
नुवाकोट, धादिंग आणि नवलपरासी येथून मृतदेह पोखरा येथे पाठवले जात असल्याने तेथील रुग्णालयांवरही मोठा ताण आला आहे. तनाहुन, गोरखा, पूर्व नवलपरासी आणि धादिंग येथून सुमारे 93 मृतदेह पोखरात आणण्यात आले आहेत. कास्कीचे मुख्य जिल्हाधिकारी कुमार सिंह गुरूंग यांच्या मते, जिल्ह्यातील सर्व रुग्णालये मिळून 88 आणि पोखरा अकादमी ऑफ हेल्थ सायन्सेसमध्ये 72 मृतदेह ठेवण्याची क्षमता आहे. सध्या उपलब्ध यंत्रणेपेक्षा जास्त मृतदेह आल्याने प्रशासनाला आता इतर लगतच्या जिल्ह्यांशी समन्वय साधावा लागत आहे.
अनोळखी मृतदेहांची ओळख पटवण्यासाठी 'क्यूआर कोड' प्रणाली
अनेक मृतदेहांची ओळख पटलेली नसल्याने पोलिसांकडून त्यांचे फोटो, बोटांचे ठसे आणि डीएनए (DNA) नमुने गोळा केले जात आहेत. ज्या मृतदेहांचे चेहरे ओळखता येण्यासारखे आहेत, त्यांचे फोटो प्रसिद्ध करून नातेवाईकांचा शोध घेतला जात आहे. याशिवाय भविष्यात नातेवाईकांना शोधणे सोपे जावे यासाठी प्रशासनाने विशेष 'क्यूआर कोड' (QR Code) प्रणाली सुरू केली आहे. तपासणीसाठी गोळा केलेले सर्व डीएनए नमुने काठमांडू येथील मध्यवर्ती प्रयोगशाळेत पाठवले जात आहेत.
ओळख न पटलेल्या मृतदेहांचे टॅगिंग करून सुरक्षित दफन
मृतदेह जास्त काळ साठवून ठेवणे शक्य नसल्याने, ज्यांची ओळख पटत नाही त्यांच्यासाठी स्थानिक प्रशासनाच्या मदतीने सुरक्षित दफनभूमी निश्चित केली जात आहे. दफन करण्यापूर्वी प्रत्येक मृतदेहाला एक विशिष्ट टॅग क्रमांक (Tag Number) दिला जात आहे आणि त्याची सर्व नोंद संगणकावर ठेवली जात आहे. जेणेकरून भविष्यात डीएनए जुळल्यास किंवा क्यूआर कोडद्वारे नातेवाईक समोर आल्यास त्यांना मृतदेहाची अचूक माहिती मिळू शकेल.
