मुंबई : प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या तापमानातील बदलामुळे निर्माण झालेल्या अल निनोचा परिणाम यंदा जगभर जाणवण्याची शक्यता आहे. University of Chicago शी संबंधित Climate Impact Lab ने प्रसिद्ध केलेल्या नव्या अंदाजानुसार, सध्याच्या अल निनोमुळे वाढणाऱ्या तीव्र उष्णतेशी संबंधित 4,51,000 अतिरिक्त मृत्यूंचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. मात्र, हा निश्चित मृत्यूचा आकडा नसून सामान्य परिस्थितीच्या तुलनेत संभाव्य अतिरिक्त मृत्यूंचा संशोधनाधारित अंदाज आहे.
सहा महिन्यांसाठी वेगळा आकडा
या अंदाजाबाबत एक महत्त्वाची बाब म्हणजे 4.51 लाखांचा आकडा संपूर्ण जून 2026 ते फेब्रुवारी 2027 या कालावधीशी संबंधित आहे. सध्याच्या उपलब्ध सहा महिन्यांच्या अंदाजात, म्हणजे सप्टेंबर 2026 ते फेब्रुवारी 2027 दरम्यान सुमारे 2,39,000 अतिरिक्त मृत्यूंचा अंदाज आहे. त्यामुळे केवळ “पुढील सहा महिन्यांत 4.51 लाख मृत्यू” असे म्हणणे अचूक ठरणार नाही.
Climate Impact Lab च्या मते, या अल निनो काळात जमिनीवरील तापमान सामान्य परिस्थितीपेक्षा सुमारे 1.2 अंश सेल्सिअसने अधिक राहण्याची शक्यता आहे. अत्यंत उष्ण दिवसांची संख्याही सामान्य वर्षाच्या तुलनेत वाढू शकते.
भारतावर किती परिणाम?
या अंदाजात भारताचाही समावेश आहे. अहवालानुसार सप्टेंबर 2026 ते फेब्रुवारी 2027 या कालावधीत भारतात सुमारे 15,800 अतिरिक्त उष्णताजन्य मृत्यूंचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. यापैकी जवळपास निम्मे मृत्यू डिसेंबर ते फेब्रुवारी या तीन महिन्यांत होण्याचा अंदाज आहे. उष्णतेचा परिणाम त्यानंतरच्या भारतीय उन्हाळ्यातही वाढू शकतो, असे अहवालातील विश्लेषणात नमूद करण्यात आले आहे.
अल निनो म्हणजे नेमकं काय?
अल निनो ही प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा वाढण्याशी संबंधित नैसर्गिक हवामान घटना आहे. त्याचा परिणाम जगभरातील तापमान आणि पावसाच्या पद्धतींवर होऊ शकतो. काही प्रदेशांमध्ये उष्णता आणि दुष्काळ वाढू शकतो, तर इतर भागांमध्ये अतिवृष्टी आणि पूराचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
यंदाच्या परिस्थितीमुळे उष्णतेबरोबरच दुष्काळ, जंगलातील आगी, पाण्याची कमतरता आणि शेतीवरील परिणाम याबाबतही चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. आशियातील काही भागांमध्ये पिकांचे उत्पादन आणि अन्नपुरवठ्यावर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याचे ताज्या अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
लाखो मृत्यू टाळता येऊ शकतात?
Climate Impact Lab ने या अंदाजासोबत प्रतिबंधात्मक उपाययोजनांवरही भर दिला आहे. उष्णतेच्या लाटेबाबत वेळेवर इशारे, कूलिंग सेंटर, पाणी आणि आरोग्य सुविधा उपलब्ध करून देणे तसेच बाहेर काम करणाऱ्या कामगारांसाठी संरक्षणात्मक उपाय वाढवणे यामुळे उष्णतेशी संबंधित जीवितहानी कमी करण्यास मदत होऊ शकते, असे संशोधकांचे म्हणणे आहे.
