IMD Monsoon Forecast 2026 : हवामानाचे विचित्र चक्र! ऐन पेरणीच्या काळात मान्सूनला लागला ब्रेक; 64 टक्के कमी पावसामुळे बळीराजासह संपूर्ण देश संकटात
IMD monsoon forecast 2026 : भारताच्या दक्षिण आणि मध्य भागात मोसमी पाऊस पोहोचल्यानंतर अवघ्या काही दिवसांतच पावसाच्या गतीमध्ये मोठी घसरण झाली आहे. कोकणात आल्यानंतर थांबलेल्या मान्सूनमध्ये प्रगती होण्याची आशा असतानाच सॅटेलाईटने टिपलेल्या छायाचित्रांनी चिंता वाढवली आहे. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) ताज्या माहितीनुसार, 4 जून ते 15 जून दरम्यान भारतामध्ये सरासरी 53.7 मिमी पावसाच्या तुलनेत केवळ 19.2 मिमी इतकाच पाऊस झाला आहे. म्हणजेच सद्यस्थितीत देशभरात पावसाची तब्बल 64 टक्के मोठी घट नोंदवली गेली असून मान्सून भारतातून पूर्णपणे गायब झाल्यासारखा दिसत आहे.
‘INSAT-3DS’ उपग्रहाने टिपली ढगांची विचित्र स्थिती
15 जून रोजी ‘इन्सॅट-3डीएस’ (INSAT-3DS) या आधुनिक हवामान उपग्रहाने टिपलेल्या फोटोंमध्ये देशातील पावसाची चिंताजनक परिस्थिती अधिकच स्पष्टपणे समोर आली आहे. मान्सूनच्या हालचालींबद्दल सॅटेलाईटने टिपलेल्या दृश्यांमध्ये मध्य, दक्षिण आणि पूर्व भारताचा मोठा भाग पिवळ्या आणि लाल रंगात दिसत असून हे रंग कमी ते अत्यंत कमी पावसाचे थेट संकेत देतात. नेहमीप्रमाणे सक्रिय मान्सूनशी संबंधित असलेला ढगांचा मोठा थर दिसण्याऐवजी, बहुतांश द्वीपकल्पीय आणि मध्य भारतात आकाश असामान्यपणे निरभ्र दिसत आहे. सद्यस्थितीत ढगांची मुख्य हालचाल हिमालय, ईशान्य भारत आणि इंडो-गंगेच्या खोऱ्यात उत्तरेकडील भागांवर केंद्रित झाली असून अरबी समुद्रातील मान्सूनची शाखाही कमालीची कमकुवत आणि विखुरलेली दिसत आहे.
उच्च वातावरणातील वाऱ्यांच्या संघर्षामुळे पडला ‘मान्सून पॉझ’
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, 2026 मध्ये मान्सूनला भारतात पसरण्यासाठी करावा लागत असलेला संघर्ष समुद्रातील आर्द्रतेच्या कमतरतेमुळे नाही, तर जमिनीपासून काही किलोमीटर वर (उच्च वातावरणात) सुरू असलेल्या मोठ्या संघर्षाचा परिणाम आहे. या समस्येचे मुख्य कारण खालीलप्रमाणे आहे:
– वेस्टर्ली जेट स्ट्रीमचा प्रभाव: पश्चिमेकडून वाहणारा हा वेगवान वायू प्रवाह नेहमीपेक्षा खूपच दक्षिणेकडे सरकला आहे.
– ईस्टरली जेटमध्ये अडथळा: वेस्टर्ली जेटच्या या असामान्य बदलामुळे ‘ईस्टरली जेट’च्या सक्रिय होण्यात अडथळा येत आहे, जो भारतातील मान्सूनचे चक्र टिकवून ठेवणारे मुख्य इंजिन आहे.
– ढग निर्मितीवर परिणाम: साधारणपणे, ईस्टरली जेटमुळे हवा वरच्या दिशेने ढकलली जाते आणि पाऊस तयार होतो; परंतु शक्तिशाली वेस्टर्ली वाऱ्यांमुळे ही प्रक्रिया दाबली जात आहे. यामुळेच अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरात भरपूर आर्द्रता असूनही ढग तयार होण्यास पोषक परिस्थिती निर्माण होत नाहीये.
Advance of Southwest Monsoon 2026 ❖ The Southwest Monsoon has further advanced into remaining parts of Andhra Pradesh, West Bengal & westcentral Bay of Bengal, some more parts of Telangana, Odisha, Jharkhand & Bihar, today the 15th June, 2026. ❖ The Northern Limit of Monsoon… pic.twitter.com/wvbTBJc3Ce — India Meteorological Department (@Indiametdept) June 15, 2026
नकाशावर पुढे सरकला, पण पाऊस पाडण्यात मान्सून अपयशी
मागील काही दिवसांमध्ये मान्सूनने कर्नाटक, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, महाराष्ट्र आणि मध्य भारताच्या काही भागांत प्रगती केली असली, तरी हा वेग चिंता वाढावी इतका मंदावला आहे. या सगळ्या वातावरणीय बदलांचा परिणाम म्हणून मान्सून नकाशावर पुढे सरकला असला तरी मोठ्या भागांत समाधानकारक पाऊस पाडण्यासाठी त्याला संघर्ष करावा लागत आहे. हवामान तज्ज्ञ या सद्य स्थितीचे वर्णन समुद्राच्या परिस्थितीमुळे नव्हे, तर उच्च-वातावरणीय घडामोडींमुळे लागलेला एक तात्порता पण मान्सूनमधील मोठा खंड (मान्सून पॉझ) असे करत आहेत.
पावसाची प्रतीक्षा कायम; या आठवड्याच्या शेवटी सुधारणेची शक्यता
उपग्रह आणि हवामान विभागाच्या आकडेवारीवरून असे दिसून येत आहे की, भारतातील बऱ्याच मोठ्या भागात मान्सून कमालीचा कमकुवत झाला आहे. तरीही हवामानाचे मॉडेल्स सुचवतात की, या आठवड्याच्या शेवटी जेट स्ट्रीमचा पॅटर्न कमकुवत झाल्यानंतर आणि मान्सूनचे चक्र पुन्हा सुरळीत झाल्यानंतर पावसाच्या स्थितीत हळूहळू सुधारणा होऊ शकते. तोपर्यंत, नैऋत्य मान्सूनच्या हंगामात सहसा पडणाऱ्या व्यापक पावसासाठी भारताच्या मोठ्या भागाला आणखी काही दिवस प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.
जय महाराष्ट्र न्यूजवर ताज्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूज वाचा. अधिक माहितीसाठी भारताच्या बातम्या ब्राउझ करा.