ISRO Gaganyaan Mission: भारताच्या महत्त्वाकांक्षी गगनयान मोहिमेची तयारी आता अंतिम टप्प्यात पोहोचत आहे. या पार्श्वभूमीवर भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था म्हणजेच ISRO अंतराळवीरांना कठोर प्रशिक्षण देत आहे. नुकतंच अंतराळवीर शुभांशु शुक्ला यांनी लडाखमधील ‘मिशन मित्र’ या विशेष प्रशिक्षण मोहिमेची झलक शेअर केली आहे, ज्यामुळे या तयारीमागील आव्हानं समोर आली आहेत.
लडाखमधील लेह परिसरात सुरू असलेलं हे प्रशिक्षण अत्यंत कठीण परिस्थितीत घेतलं जात आहे. समुद्रसपाटीपासून सुमारे 3,500 मीटर उंचीवर असलेल्या या भागात ऑक्सिजनची कमतरता आणि उणे तापमान असतं. अशा वातावरणात अंतराळवीरांना काम करण्याची सवय लावली जाते. कारण अंतराळातील परिस्थितीही याचप्रमाणे कठीण आणि अनिश्चित असते.
‘मिशन मित्र’ या उपक्रमाचा उद्देश केवळ शारीरिक तयारी करणे नाही, तर मानसिक ताकद आणि टीमवर्क विकसित करणे हा देखील आहे. या प्रशिक्षणादरम्यान अंतराळवीरांना मर्यादित संसाधनांमध्ये काम करणे, कमी ऑक्सिजनमध्ये निर्णय घेणे आणि तणावाखाली शांत राहणे शिकवलं जातं. कठीण परिस्थितीतही एकमेकांवर विश्वास ठेवून काम करण्याची सवय ही या मोहिमेची मुख्य गरज मानली जाते.
शुभांशु शुक्ला यांनी त्यांच्या अनुभवाबद्दल सांगताना म्हटलं आहे की, अशा वातावरणात अगदी छोटासा गैरसमजही मोठा प्रश्न निर्माण करू शकतो. त्यामुळे कमी शब्दांत प्रभावी संवाद साधण्यावरही भर दिला जात आहे. अंतराळात आपत्कालीन परिस्थितीत घाबरून न जाता त्वरित निर्णय घेण्याची क्षमता विकसित करणे हे या प्रशिक्षणाचं मुख्य उद्दिष्ट आहे.
या मोहिमेत केवळ अंतराळवीरच नाही, तर डॉक्टर, मानसशास्त्रज्ञ आणि वैज्ञानिकांची टीमही सहभागी आहे. ते अंतराळवीरांच्या शारीरिक आणि मानसिक स्थितीवर लक्ष ठेवून त्यांच्या प्रतिक्रिया अभ्यासत आहेत. त्यामुळे भविष्यातील अंतराळ मोहिमांमध्ये कोणत्याही संकटाला सामोरे जाण्यासाठी ही टीम सज्ज होईल.
विशेष म्हणजे, ‘मिशन मित्र’ ही संकल्पना युरोपियन स्पेस एजन्सीच्या प्रशिक्षण पद्धतींपासून प्रेरित आहे. अंतराळातील एकाकीपणा आणि अंधार यांचा अनुभव देण्यासाठी अशा प्रकारच्या मोहिमा आयोजित केल्या जातात. भारतानेही या पद्धतीचा अवलंब करत आपल्या अंतराळवीरांना जागतिक दर्जाचं प्रशिक्षण देण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे.
गगनयान मोहिमेसाठी निवडलेल्या अंतराळवीरांमध्ये शुभांशु शुक्ला यांच्यासह इतर काही जणांचा समावेश आहे. या मोहिमेत भारत पहिल्यांदाच मानवी अंतराळ उड्डाण करणार असून, तीन अंतराळवीरांना काही दिवसांसाठी पृथ्वीच्या कक्षेत पाठवण्याची योजना आहे.
लडाखच्या कठीण परिस्थितीत सुरू असलेलं ‘मिशन मित्र’ हे भारताच्या अंतराळ स्वप्नांच्या दिशेने टाकलेलं एक महत्त्वाचं पाऊल आहे. या प्रशिक्षणामुळे भारतीय अंतराळवीर अधिक सक्षम आणि सज्ज होणार असून, गगनयान मोहिमेला यश मिळवून देण्यासाठी ही तयारी निर्णायक ठरणार आहे.
