मुंबई: प्रगतीच्या रुळांवरून जेव्हा कर्तृत्वाचे इंजिन धावते, तेव्हा समाज खऱ्या अर्थाने आधुनिकतेकडे वाटचाल करतो. या विधानाचा प्रत्यय आज मुंबईच्या 'लाईफलाईन'मध्ये येत आहे. आंतरराष्ट्रीय महिला दिनाचे औचित्य साधून मुंबई मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनने (MMRC) एक क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. मुंबईची नवी ओळख असलेल्या 'अॅक्वा लाईन' (मेट्रो मार्गिका 3) वरील दोन अत्यंत महत्त्वाच्या स्थानकांची संपूर्ण धुरा आज केवळ आणि केवळ महिलांच्या खांद्यावर सोपवण्यात आली आहे. हा केवळ एक उपक्रम नसून, शहरी वाहतूक क्षेत्रातील पुरुषी मक्तेदारीला छेद देणारा स्त्रीशक्तीचा एक 'लार्जर दॅन लाईफ' अविष्कार ठरत आहे.
आज दिवसभर दक्षिण मुंबईतील ऐतिहासिक छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस आणि उपनगरातील वर्दळीचे मरोळ नाका ही दोन मेट्रो स्थानके महिला कर्मचाऱ्यांच्या निपुण हातांनी संचलित केली जात आहेत. या स्थानकांवरील 'स्टेशन कंट्रोल'पासून ते तिकीट खिडकीपर्यंत आणि सुरक्षा व्यवस्थेपासून ते तांत्रिक देखभालीपर्यंतची प्रत्येक जबाबदारी स्त्रिया तितक्याच समर्थपणे पार पाडत आहेत. दिवसभरातील विविध शिफ्टमध्ये मिळून एकूण 85 महिला कर्मचारी या दोन स्थानकांचा गड सांभाळत असून, त्यांच्या शिस्तबद्ध नियोजनामुळे प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुकर आणि सुरक्षित होत आहे.
केवळ स्थानकांचे व्यवस्थापनच नव्हे, तर जमिनीखालील भुयारी मार्गातून धावणाऱ्या मेट्रो गाड्यांचे सारथ्यही आज महिलाच करत आहेत. मेट्रो-3 च्या ताफ्यात सध्या 27 महिला मेट्रो पायलट कार्यरत असून, 'मुलगी शिकली, प्रगती झाली' या उक्तीला त्यांनी प्रत्यक्ष कृतीत उतरवले आहे. एमएमआरसी मध्ये सध्या विविध स्तरांवर तब्बल 1388 महिला कर्मचारी त्यांचे योगदान देत आहेत. अभियांत्रिकी, प्रशासन आणि संचलन अशा सर्वच आघाड्यांवर या 'मेट्रो वुमन' आपले वेगळेपण सिद्ध करत आहेत, जे कौतुकास्पद आहे.
मुंबईत महिलांकडून रेल्वे स्थानक चालवण्याची परंपरा जुनी आणि प्रेरणादायी आहे. मध्य रेल्वेवरील माटुंगा स्थानक हे देशातील पहिले असे स्थानक आहे, जिथे सर्व कर्मचारी महिला आहेत. 2017 मध्ये 'लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्स'मध्ये नोंद झालेल्या या स्थानकाने संपूर्ण जगाला भारतीय महिलांची कार्यक्षमता दाखवून दिली होती. त्याच पावलावर पाऊल टाकत पश्चिम रेल्वेवरील माटुंगा रोड स्थानकानेही महिला सक्षमीकरणाचा झेंडा फडकवला. आज तोच वारसा मुंबई मेट्रोने पुढे नेला असून, आधुनिक वाहतूक व्यवस्थेत महिलांचा टक्का वाढवण्यास मोठी चालना मिळाली आहे.
शहरी वाहतूक, जी एकेकाळी केवळ पुरुषांचे क्षेत्र मानले जायचे, तिथे आज महिलांनी स्वतःचे हक्काचे स्थान निर्माण केले आहे. केवळ औपचारिकता म्हणून नव्हे, तर 'आम्ही कुठेही कमी नाही' ही जिद्द या उपक्रमातून अधोरेखित होत आहे. जेव्हा एखादी महिला मेट्रो पायलट हजारो प्रवाशांची जबाबदारी घेऊन गाडी चालवते, तेव्हा ती केवळ एक वाहन चालवत नसते, तर ती हजारो मुलींच्या स्वप्नांना नवी दिशा देत असते. महिला दिनाच्या निमित्ताने मुंबई मेट्रोने दिलेला हा 'पॉवरफुल' संदेश नक्कीच कौतुकास्पद आहे.
नारीशक्तीचा हा गौरव केवळ एका दिवसापुरता मर्यादित न राहता, येणाऱ्या काळात तांत्रिक आणि आव्हानात्मक क्षेत्रांत महिलांचा सहभाग असाच वाढत राहो, हीच या उपक्रमाची खरी फलश्रुती ठरेल.
