मुंबई: श्रावण महिना सुरू होताच भक्तिमय वातावरणाला सुरुवात होते. यंदाच्या श्रावणातील पहिला सोमवार विशेष ठरणार आहे. कारण 17 ऑगस्ट 2026 रोजी श्रावणी सोमवार आणि नागपंचमी एकाच दिवशी येत आहेत. त्यामुळे शिवभक्त आणि नागदेवतेची पूजा करणाऱ्या भाविकांसाठी हा दिवस धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा मानला जात आहे.
एकाच दिवशी दोन महत्त्वाचे धार्मिक दिवस आल्याने पूजा नेमकी कशी करावी, आधी कोणाची पूजा करावी आणि सोमवारचा उपवास कधी सोडावा, असे प्रश्न अनेकांच्या मनात आहेत.
नागपंचमीची तिथी आणि पूजा मुहूर्त
पंचांगानुसार नागपंचमीची पंचमी तिथी 16 ऑगस्ट रोजी सायंकाळी 4 वाजून 52 मिनिटांनी सुरू होऊन 17 ऑगस्ट रोजी सायंकाळी 5 वाजून 1 मिनिटापर्यंत राहणार आहे. उदयतिथीच्या नियमानुसार 17 ऑगस्ट रोजी नागपंचमी साजरी केली जाणार आहे.
या दिवशी नागदेवतेच्या पूजेसाठी सकाळी 5 वाजून 51 मिनिटांपासून सकाळी 8 वाजून 29 मिनिटांपर्यंत शुभ वेळ असल्याचे पंचांगात नमूद करण्यात आले आहे.
आधी शिवपूजा की नागपंचमी पूजा?
श्रावणी सोमवार आणि नागपंचमी एकत्र आल्याने पूजेचा क्रमही महत्त्वाचा मानला जातो. धार्मिक परंपरेनुसार सकाळी स्नान करून प्रथम भगवान शिवांची पूजा करण्याची पद्धत अनेक ठिकाणी पाळली जाते.
शिवलिंगावर पाणी अर्पण करून अभिषेक करावा. त्यानंतर बेलपत्र, फुले अर्पण करून ‘ॐ नमः शिवाय’चा जप करावा. श्रावणी सोमवारच्या परंपरेनुसार शिवलिंगावर शिवामूठ अर्पण करण्याची प्रथाही अनेक कुटुंबांमध्ये आहे.
यानंतर नागपंचमीच्या शुभ मुहूर्तात नागदेवतेची पूजा करता येईल. नागाला भगवान शिवांच्या गळ्यात विशेष स्थान असल्यामुळे शिवपूजेनंतर नागदेवतेची पूजा करण्याची परंपरा काही भागांत पाहायला मिळते. मात्र, प्रत्येक कुटुंबाची पूजा पद्धत आणि स्थानिक परंपरा वेगळी असू शकते.
उपवास कधी सोडायचा?
श्रावणी सोमवारचा उपवास करणाऱ्या भाविकांनी दिवसभर व्रत पाळून संध्याकाळी शिवपूजा आणि आरती झाल्यानंतर पारणा करण्याची पद्धत अनेक ठिकाणी आहे. नागपंचमीची तिथी सायंकाळी 5 वाजून 1 मिनिटाला संपत असली, तरी त्याच वेळी उपवास सोडणे आवश्यक आहे, असे सर्वांसाठी एकसमान धार्मिक बंधन नाही. उपवास सोडताना फलाहार किंवा आपल्या कुटुंबाच्या व्रतपरंपरेनुसार सात्त्विक आहार घेता येतो.
नागपंचमीचे धार्मिक महत्त्व
हिंदू धार्मिक परंपरेत नागपंचमीला विशेष स्थान आहे. नागदेवतेला पूजनीय मानले जाते. भगवान शिवांच्या गळ्यातील नाग, भगवान विष्णूंचा शेषनाग आणि श्रीकृष्णाशी संबंधित कालियानागाची कथा यामुळे हिंदू धार्मिक परंपरेत नागाचे महत्त्व अधोरेखित होते.
नागपंचमीच्या दिवशी नागदेवतेची पूजा करून कुटुंबाच्या सुख, शांती आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना केली जाते. त्यामुळे यंदाचा श्रावणी सोमवार आणि नागपंचमीचा योग भाविकांसाठी विशेष धार्मिक पर्वणी ठरणार आहे.
