राज्यात अन्नपदार्थांमधील भेसळ, निकृष्ट दर्जाची औषधे आणि गुटखा माफियांविरोधातील कारवाईमुळे अन्न व औषध प्रशासन (FDA) पुन्हा चर्चेत आले आहे. विभागाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर राज्यभरात सुरू झालेल्या धडक मोहिमेमुळे अनेक ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर कारवाई करण्यात आली. याच पार्श्वभूमीवर नागरिकांनाही थेट तक्रार नोंदविण्याची सोपी सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
राज्यात कुठेही भेसळयुक्त अन्नपदार्थ, बनावट किंवा निकृष्ट दर्जाची औषधे, तसेच सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित कोणतेही उल्लंघन आढळल्यास आता नागरिकांना थेट ऑनलाइन तक्रार करता येणार आहे. यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित नागरिक तक्रार पोर्टल सुरू केले आहे.
या पोर्टलचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तक्रार नोंदविण्यासाठी तांत्रिक ज्ञानाची आवश्यकता नाही. नागरिक मराठी, हिंदी किंवा इंग्रजी भाषेत आपली समस्या सांगू शकतात. त्यानंतर AI प्रणाली त्या माहितीचे तक्रारीच्या स्वरूपात रूपांतर करून संबंधित अधिकाऱ्याकडे पाठवते.
तक्रार दाखल झाल्यानंतर तिची पुढील कार्यवाहीही डिजिटल पद्धतीने केली जाते. संबंधित अधिकाऱ्याकडून वेळेत कारवाई न झाल्यास प्रणाली स्वयंचलितपणे वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे प्रकरण पाठवते. त्यामुळे तक्रारीवर विलंब होण्याची शक्यता कमी होते. तसेच तक्रारीची सद्यस्थिती नागरिकांना ऑनलाइन ट्रॅक करण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे.
तुकाराम मुंढे यांनी २५ मे २०२६ रोजी अन्न व औषध प्रशासन विभागाच्या आयुक्तपदाची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर भेसळखोर, गुटखा माफिया आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या औषध विक्रेत्यांविरोधात व्यापक कारवाई सुरू केली. काही दिवसांतच अनेक आस्थापनांवर छापे टाकून मोठ्या प्रमाणावर संशयित माल जप्त करण्यात आला. त्यांच्या कडक प्रशासनशैलीमुळे आणि नियमांची कठोर अंमलबजावणी करण्याच्या भूमिकेमुळे या कारवायांची राज्यभर चर्चा झाली.
दरम्यान, सोशल मीडियावर अनेक नागरिकांकडून "भेसळयुक्त पदार्थ आढळल्यास तक्रार कुठे करायची?" किंवा "तुकाराम मुंढे यांच्यापर्यंत तक्रार कशी पोहोचवायची?" असे प्रश्न विचारले जात होते. त्यानंतर आयुक्त मुंढे यांनी त्यांच्या अधिकृत एक्स (X) खात्यावरून नागरिकांना AI-आधारित तक्रार प्रणालीची माहिती दिली.
त्यांच्या मते, सुशासन म्हणजे केवळ तंत्रज्ञानाचा वापर नसून नागरिकांसाठी शासन अधिक पारदर्शक, जलद आणि उत्तरदायी बनवणे होय. त्याच उद्देशाने हे आधुनिक तक्रार पोर्टल विकसित करण्यात आले आहे.
राज्यातील नागरिकांनी अन्न किंवा औषधांच्या गुणवत्तेबाबत कोणतीही शंका असल्यास ती दुर्लक्षित न करता संबंधित पुराव्यांसह ऑनलाइन तक्रार नोंदवावी, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे. नागरिकांच्या सक्रिय सहभागामुळे भेसळमुक्त आणि सुरक्षित अन्नव्यवस्था निर्माण करण्यास मदत होणार असल्याचा विश्वासही व्यक्त करण्यात आला आहे.
