Mumbai Rain: एल निनोचे सावट असूनही मुंबईत पहिल्या 7 दिवसांतच जुलैचा कोटा पूर्ण; हवामान बदलामुळे पावसाच्या पॅटर्नमध्ये ‘असा’ बदल

Mumbai Rain Latest Update :  यंदा एल निनोचे वर्ष असल्याने मान्सून लांबणार किंवा पाऊस कमी पडणार असा अंदाज सुरुवातीला वर्तवला जात होता. प्रत्यक्षात मात्र चित्र पूर्णपणे उलटे दिसत असून मुंबईसह संपूर्ण कोकण किनारपट्टीला पावसाने अक्षरशः झोडपून काढले आहे. जरी यंदा मान्सून मुंबईत 2 आठवडे उशिरा दाखल झाला असला, तरी सक्रिय झाल्यानंतर त्याचा जोर प्रचंड वाढला. कुलाबा वेधशाळेच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, जुलै महिन्याच्या अवघ्या पहिल्या 7 दिवसांतच शहराने संपूर्ण महिन्याचा पावसाचा कोटा पूर्ण केला आहे. हवामान बदलामुळे मुंबईतील पावसाचा दीर्घकालीन ट्रेंड पाहिला असता, 1981 ते 2000 दरम्यान वार्षिक सरासरी पाऊस 2325.8 मिमी होता, जो 2001 ते 2024 दरम्यान जवळपास 15 टक्क्यांनी वाढून 2672.7 मिमी झाला आहे. म्हणजेच वार्षिक पावसात सुमारे 346.9 मिमी  ची मोठी वाढ नोंदवली गेली आहे.

कमी वेळात तीव्र पाऊस आणि समुद्राची दुहेरी रसद
शास्त्रज्ञांच्या मते, एल निनोच्या काळात पॅसिफिक महासागराचे पाणी अस्वाभाविकपणे गरम होते, ज्यामुळे भारतात मान्सून कमकुवत होतो. परंतु, ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे आता मान्सूनचे मूळ रूपच बदलले आहे. गरम वातावरण हवेत जास्त आर्द्रता धरून ठेवत असल्याने आता सलग अनेक दिवस मध्यम पाऊस पडण्याऐवजी, काही तासांतच ढगफुटीसारखा तीव्र पाऊस कोसळतो. या जोडीला अरबी समुद्रातील वाऱ्यांचे बदललेले स्वरूप आणि बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेले कमी दाबाचे क्षेत्रामुळे मान्सूनच्या ढगांना दुहेरी रसद मिळाली. जेव्हा हे दोन्ही समुद्र एकाच वेळी बाष्प पुरवतात, तेव्हा तो बाष्पयुक्त प्रवाह पश्चिम घाटाला अडवतो आणि मुंबईवर ढग रिकामे होतात.

'इंडियन ओशन डायपोल' ठरला मान्सूनचा तारणहार
या संपूर्ण प्रक्रियेत हिंदी महासागरातील अंतर्गत घडामोडी म्हणजेच इंडियन ओशन डायपोल (IOD) हा घटक अत्यंत महत्त्वाचा ठरला आहे. याला 'हिंद महासागरीय एल निनो' असेही म्हणतात. यंदा समुद्रात 'पॉझिटिव्ह आयओडी'ची स्थिती निर्माण झाली आहे, ज्याचे वैशिष्ट्य खालीलप्रमाणे आहे:
– जेव्हा आफ्रिकेच्या किनाऱ्यालगतचा पश्चिम हिंदी महासागर हा भारताच्या बाजूच्या पूर्व हिंदी महासागरापेक्षा जास्त गरम होतो, त्याला पॉझिटिव्ह आयओडी म्हणतात.
– या स्थितीमुळे अरबी समुद्रात प्रचंड प्रमाणात बाष्पीभवन होऊन मान्सूनच्या वाऱ्यांना प्रचंड ताकद मिळते.
– आयओडी आणि ग्लोबल वॉर्मिंगच्या याच एकत्रित परिणामामुळे पॅसिफिक महासागरातील एल निनोचा नकारात्मक प्रभाव पूर्णपणे नष्ट झाला आणि मुंबईत रेकॉर्डब्रेक पाऊस झाला.

हेही वाचा – Maharashtra Monsoon Update: महाराष्ट्रात पावसाचा जोर ओसरणार?; हवामान विभागाकडून पुढील आठवड्यासाठी नवा अंदाज जाहीर

वेधशाळांची आकडेवारी आणि नागरी पायाभूत सुविधांवरील ताण
भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) 1 जुलै ते 7 जुलै दरम्यानच्या आकडेवारीनुसार मुंबईतील पाऊस थक्क करणारा आहे. कुलाबा वेधशाळा: जुलै महिन्याची एकूण सरासरी 768.5 मिमी असते, मात्र पहिल्या 7 दिवसांतच इथे 791 मिमी पावसाची नोंद झाली. सांताक्रूझ वेधशाळा: जुलैची मासिक सरासरी 919.9 मिमी आहे, ज्याच्या अगदी जवळ म्हणजेच 879 मिमी पाऊस पहिल्या आठवड्यात पडला. अशा प्रकारच्या अतिवृष्टीमुळे शहराची ड्रेनेज यंत्रणा तात्काळ कोलमडते. मुंबईसारख्या महानगरांमध्ये सिमेंटचे जंगल वाढल्याने पाण्याचा निचरा होण्यास जागा उरलेली नाही, ज्यामुळे नागरी पायाभूत सुविधांमधील त्रुटी पुन्हा एकदा समोर आल्या आहेत.

मुंबईकरांसाठी तात्कालिक दिलासा आणि पुढील आठवड्याचा अंदाज
अतिवृष्टीमुळे निर्माण झालेल्या पूरसदृश परिस्थितीनंतर आता मुंबईकरांसाठी एक दिलासादायक बातमी आहे. शहरावरील पावसाचा जोर आता हळूहळू ओसरताना दिसत आहे. हवामान विभागाने मुंबईसाठी सध्या केवळ यलो अलर्ट जारी केला असून, पुढील संपूर्ण आठवड्यात मुंबई आणि ठाणे परिसरात हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता वर्तवली आहे. बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (BMC) स्पष्ट केल्यानुसार, सध्यातरी शहरासाठी अतिवृष्टीचा कोणताही इशारा देण्यात आलेला नाही.

हेही वाचा – Marathwada Farmers News : कर्ज, नैसर्गिक आपत्ती, आर्थिक चणचण…शेतकऱ्यांच्या पाचवीला पुजलेली; हताश होऊन उचलले टोकाचे पाऊल, शेतकरी मृत्यू प्रमाणात वाढ