रक्षाबंधन म्हणजे भाऊ-बहिणीच्या प्रेमाचा, जिव्हाळ्याचा आणि विश्वासाचा सण. या दिवशी बहिण आपल्या भावाच्या मनगटावर राखी बांधते आणि त्याच्या सुखी, निरोगी व दीर्घायुषी आयुष्यासाठी प्रार्थना करते. भाऊही बहिणीच्या संरक्षणाची आणि तिच्या सुखाची जबाबदारी घेण्याचा संकल्प करतो. त्यामुळे राखीचा हा धागा केवळ एक अलंकार नसून भावंडांच्या नात्याचे प्रतीक मानला जातो.
राखी बांधण्याच्या पद्धतीमध्येही काही धार्मिक परंपरा प्रचलित आहेत. त्यापैकी राखीला गाठी बांधण्याची पद्धत विशेष मानली जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार राखीला तीन गाठी बांधणे शुभ मानले जाते. या तीन गाठींना त्रिदेव म्हणजेच ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांच्याशी जोडले जाते.
पहिली गाठ कशासाठी?
पहिली गाठ भावाच्या उत्तम आरोग्यासाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी बांधली जाते, अशी श्रद्धा आहे. भावाच्या आयुष्यात सुख, समाधान आणि आरोग्य टिकून राहावे, अशी इच्छा या गाठीमागे व्यक्त केली जाते.
दुसऱ्या गाठीचे महत्त्व काय?
दुसरी गाठ बहिणीच्या सुख-समृद्धीसाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी बांधली जाते, असे मानले जाते. भाऊ आणि बहीण दोघांच्याही आयुष्यात आनंद आणि शांतता नांदावी, ही भावना या गाठीशी जोडली जाते.
तिसरी गाठ का बांधतात?
तिसरी गाठ भाऊ-बहिणीमधील प्रेम, आपुलकी आणि विश्वास कायम राहावा यासाठी बांधली जाते. आयुष्याच्या कोणत्याही टप्प्यावर भावंडांचे नाते घट्ट राहावे आणि त्यांच्यातील जिव्हाळा वाढत जावा, अशी यामागची धार्मिक भावना आहे.
राखी बांधण्यापूर्वी पूजा कशी करावी?
रक्षाबंधनाच्या दिवशी सर्वप्रथम भावाला पाटावर बसवून त्याचे औक्षण केले जाते. त्यानंतर कपाळावर कुंकू किंवा चंदनाचा टिळा लावून अक्षता लावल्या जातात. भावाच्या मनगटावर राखी बांधल्यानंतर त्याला मिठाई भरवली जाते. काही कुटुंबांमध्ये नारळ, फुले आणि दिवा यांचाही पूजेत समावेश केला जातो.
पूजेच्या ताटात राखी, कुंकू, अक्षता, हळद, फुले, दिवा आणि मिठाई ठेवण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आहे. प्रत्येक कुटुंबाची आणि प्रदेशाची परंपरा यामध्ये वेगळी असू शकते.
रक्षाबंधनाचे धार्मिक महत्त्व
रक्षाबंधनाचा सण केवळ एका दिवसापुरता मर्यादित नाही. भावंडांमधील प्रेम, विश्वास आणि एकमेकांसाठी असलेली काळजी व्यक्त करण्याची ही सुंदर संधी आहे. बदलत्या काळात सण साजरा करण्याच्या पद्धती बदलल्या असल्या तरी राखीच्या धाग्याशी जोडलेली भावनिक भावना आजही कायम आहे
