Iran-US Ceasefire 10 Conditions : इराण-अमेरिका युद्धात दोन आठवड्यांसाठी सशर्त ‘सीझफायर’; ट्रम्प यांनी मान्य केला हा 10 कलमी प्रस्ताव

Trump agrees to two week ceasefire with Iran : अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला दिलेली ‘अल्टिमेटम’ची मुदत संपण्यापूर्वीच जागतिक राजकारणात एक अनपेक्षित वळण आले आहे. ट्रम्प यांनी इराणसोबत दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामावर (Ceasefire) शिक्कामोर्तब केले असून, यामुळे इराणच्या पायाभूत सुविधांवर होणारे संभाव्य भीषण हल्ले तूर्तास टळले आहेत. पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने हा शांतता प्रस्ताव मांडण्यात आला असून, ट्रम्प यांनी याला ‘उपयोगी’ (Workable) असे संबोधले आहे. या दोन आठवड्यांच्या काळात दोन्ही देश कायमस्वरूपी शांतता करारावर चर्चा करणार असून, या निर्णयामुळे गेल्या पाच आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या संघर्षात मोठी शिथिलता येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करण्यावर प्राथमिक संमती
या युद्धविरामाचा मुख्य आधार म्हणजे जगाच्या ऊर्जेची जीवनवाहिनी समजली जाणारी ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ पुन्हा खुली करणे हा आहे. ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले की, पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ आणि फिल्ड मार्शल असीम मुनीर यांच्याशी झालेल्या चर्चेनंतर त्यांनी हा निर्णय घेतला. इराणने या सामुद्रधुनीतून जहाजांची सुरक्षित आणि तात्काळ वाहतूक सुरू करण्यास मान्यता दिली आहे. जगाच्या एकूण ऊर्जा पुरवठ्यापैकी साधारण 1/5 वाटा या मार्गातून जात असल्याने, या निर्णयामुळे जागतिक बाजारपेठेला आणि इंधन दरांना मोठा दिलासा मिळण्याची चिन्हे आहेत.

इराणचा 10 कलमी आराखडा आणि अटी
इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेने आपला 10 कलमी प्रस्ताव मांडताना याला आपला मोठा मुत्सद्दी विजय म्हटले आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास आराघची यांनी सांगितले की, जर अमेरिका आणि इस्रायलने त्यांचे हल्ले थांबवले, तर इराण देखील आपले ‘संरक्षणात्मक ऑपरेशन’ थांबवेल. मात्र, या युद्धविरामासाठी इराणने काही कडक अटी ठेवल्या आहेत, ज्यामध्ये खालील बाबींचा समावेश आहे. पुढील काळात या अटींवर आणखी चर्चा केली जाणार आहे.
इराणच्या या 10 अटी
1. एकमेकांवर हल्ले न करणे (अनाक्रमण)
2. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर इराणचेच नियंत्रण कायम राहील
3. इराणच्या अणू समृद्धीकरणाला (Enrichment) मान्यता द्यावी.
4. इराणवर लादलेले सर्व प्राथमिक निर्बंध हटवावेत.
5. सर्व मध्यम स्वरूपाचे निर्बंधही हटवले जावेत.
6. संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचे सर्व ठराव संपुष्टात आणावेत.
7. आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेच्या (IAEA) बोर्ड ऑफ गव्हर्नर्सचे सर्व ठराव रद्द केले जावेत.
8. इराणला झालेल्या नुकसानीची भरपाई द्यावी
9. गोठवलेली इराणी मालमत्ता मुक्त करावी. या भूभागातून (मध्यपूर्वेतून) अमेरिकन लढाऊ सैन्य मागे घ्यावे.
10. लेबनॉनमधील ‘इस्लामिक रेसिस्टन्स’सह सर्व आघाड्यांवरील युद्ध थांबवावे.

हेही वाचा – Crude Oil Price Crash: युद्ध थांबताच क्रूड ऑईलच्या किमती कोसळल्या; कच्च्या तेलाच्या किमतीत 15 डॉलरची मोठी घसरण

डोनाल्ड ट्रम्प यांची भूमिका आणि दावा
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या ‘ट्रुथ सोशल’ पोस्टद्वारे या निर्णयाचे समर्थन केले आहे. त्यांनी दावा केला की, अमेरिकेने आपले सर्व लष्करी उद्दिष्टे आधीच पूर्ण केली आहेत आणि ते ओलांडली आहेत. इराणने पूर्वीच्या अनेक वादग्रस्त मुद्द्यांवर सहमती दर्शवली असल्याचेही त्यांनी म्हटले आहे. “दोन आठवड्यांचा हा कालावधी कराराला अंतिम रूप देण्यासाठी पुरेसा आहे. मध्यपूर्वेतील या दीर्घकालीन समस्येचे निराकरण होणे हा सन्मान आहे,” असे ट्रम्प यांनी नमूद केले. या तात्पुरत्या युद्धविरामामुळे ट्रम्प यांनी इराणला पूर्णपणे नष्ट करण्याची आपली धमकी तूर्तास मागे घेतली आहे.

भविष्यातील आव्हाने आणि संयुक्त राष्ट्रांची भूमिका
इराणने मागणी केली आहे की, या संदर्भात होणारा कोणताही करार आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार बंधनकारक असावा, यासाठी संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेचा ठराव (UN Resolution) आवश्यक आहे. इराणने या संपूर्ण घटनेला आपला विजय मानले असून, 28 फेब्रुवारी रोजी सुरू झालेले हे युद्ध अमेरिकेला नमवून थांबवले असल्याचा दावा केला आहे. मात्र, आगामी 2 आठवड्यांत होणारी ही चर्चा यशस्वी होणार की हा केवळ युद्धाचा तात्पुरता विराम ठरेल, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागून राहिले आहे.

हेही वाचा – Iran US Ceasefire: पाकिस्तानच्या पंतप्रधानांची ‘ती’ पोस्ट थेट ‘व्हाईट हाऊस’मधून एडिट?; सीजफायरच्या पोस्टवरून नवा वाद पेटला