Passport Index 2026 : भारतीय पासपोर्टची जागतिक स्तरावर पत वाढली; ‘हेनली इंडेक्स 2026’ मध्ये मोठी झेप

Indian passport ranking 2026 : 'भारतीय पासपोर्ट हे देशाचे नागरिकत्व सिद्ध करणारे अधिकृत दस्तऐवज मानले जाऊ शकत नाही,' असे स्पष्टीकरण नुकतेच भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दिले आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाच्या या विधानामुळे सध्या सोशल मीडियावर नागरिकत्वाचा नेमका पुरावा कोणता, यावरून मोठे वादविवाद आणि उलटसुलट चर्चा सुरू झाल्या आहेत. या सर्व गदारोळातच जागतिक पातळीवर भारतीय पासपोर्टची ताकद आणि पत किती आहे, याबद्दलची एक सकारात्मक बातमी समोर आली आहे. नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या आंतरराष्ट्रीय अहवालानुसार, जागतिक स्तरावर भारताच्या पासपोर्टच्या मानांकनात कमालीची सुधारणा झाली आहे.

हेनली पासपोर्ट इंडेक्स 2026: भारताचे 75 वे स्थान आणि 56 देशांमध्ये मुक्त प्रवास
फेब्रुवारी महिन्यात जाहीर झालेल्या प्रतिष्ठित 'हेनली पासपोर्ट इंडेक्स 2026' च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भारत आता जगात 75 व्या क्रमांकावर पोहोचला आहे. जगभरातील देशांना मिळणाऱ्या प्रवासाच्या स्वातंत्र्याचे मोजमाप करणाऱ्या या निर्देशांकात भारताला व्हिसा-मुक्त श्रेणीमध्ये एकूण 56 गुण मिळाले आहेत. याचा थेट अर्थ असा होतो की, भारतीय पासपोर्टधारक नागरिक कोणत्याही पूर्वपरवानगीशिवाय किंवा आधी व्हिसा न घेता जगातील 56 वेगवेगळ्या ठिकाणी प्रवास करू शकतात. 'हिंदुस्तान टाईम्स'ने दिलेल्या वृत्तानुसार, या सुविधेत खालील बाबींचा प्रामुख्याने समावेश होतो:
– संपूर्ण व्हिसा-मुक्त प्रवेश (Visa-free entry)
– व्हिसा-ऑन-अरायव्हल (Visa-on-arrival)
– व्हिजिटर परमिट (Visitor permit)
– इलेक्ट्रॉनिक ट्रॅव्हल ऑथोरायझेशन (ETA)

मागील 5 वर्षांतील रँकिंगचा आलेख: भारतीय पासपोर्टची ऐतिहासिक सुधारणा
गेल्या काही वर्षांचा विचार केला तर जागतिक स्तरावर भारतीय पासपोर्टचे स्थान सातत्याने बळकट होत असल्याचे दिसून येते. वर्ष 2025 मध्ये भारत जागतिक क्रमवारीत 85 व्या स्थानावर घसरला होता, ज्याच्या तुलनेत 2026 मधील ही कामगिरी अत्यंत लक्षणीय आणि ऐतिहासिक मानली जात आहे. हेनली पासपोर्ट इंडेक्सच्या मागील 5 वर्षांतील आकडेवारीवर नजर टाकल्यास हा चढ-उतार स्पष्ट होतो:
2021: भारत 90 व्या स्थानावर होता.
2023: सुधारणा होऊन भारत 84 व्या स्थानावर पोहोचला.
2024: आणखी प्रगती करत भारत 80 व्या स्थानावर आला.
2025: मानांकनात घसरण होऊन भारत 85 व्या क्रमांकावर गेला.
2026: घसरणीनंतर थेट 10 अंकांची झेप घेत भारत 75 व्या स्थानावर विराजमान झाला आहे.

हेही वाचा – Passport Walk-In Facility: पासपोर्टसाठी आता ताटकळत राहण्याची गरज नाही! 45 दिवसांपेक्षा जास्त वेळ लागल्यास थेट ‘वॉक-इन’ प्रवेशाची सुविधा

कशी ठरवली जाते पासपोर्टची जागतिक क्रमवारी?
इंटरनॅशनल एअर ट्रान्सपोर्ट असोसिएशनकडून (IATA) मिळणाऱ्या अधिकृत माहितीचा वापर करून हेनली पासपोर्ट इंडेक्स जगभरातील एकूण 227 ठिकाणांच्या प्रवेशाच्या आधारे ही क्रमवारी निश्चित करतो. जेव्हा एखाद्या देशाच्या पासपोर्टधारकाला कोणत्याही पूर्व-परवानगीशिवाय इतर देशांमध्ये थेट प्रवेश मिळतो, तेव्हा त्या पासपोर्टच्या खात्यात गुण जमा केले जातात. पूर्व-व्हिसाशिवाय प्रवेश देणाऱ्या देशांची संख्या जितकी जास्त, तितका त्या देशाचा पासपोर्ट अधिक शक्तिशाली मानला जातो.

सिंगापूर अव्वल स्थानी; जपान दुसऱ्या तर अफगाणिस्तान सर्वात शेवटी
वर्ष 2026 च्या या जागतिक क्रमवारीत सिंगापूरने जगातील सर्वात शक्तिशाली पासपोर्ट म्हणून आपले पहिले स्थान कायम राखले आहे. सिंगापूरच्या पासपोर्टद्वारे तब्बल 192 ठिकाणी व्हिसा-मुक्त प्रवेश मिळतो. या यादीत 187 ठिकाणांसह जपान दुसऱ्या स्थानावर आहे, तर 186 ठिकाणांवर प्रवेश मिळवून देणारा दक्षिण कोरिया तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. याउलट, युद्धाने होरपळलेला अफगाणिस्तान या निर्देशांकात सर्वात शेवटच्या स्थानावर असून, तिथल्या नागरिकांना केवळ 24 ठिकाणीच व्हिसा-मुक्त प्रवेशाची परवानगी आहे.

हेही वाचा – Indian Citizenship Rules: पासपोर्ट, आधार किंवा पॅन कार्ड नागरिकत्वाचा पुरावा नाही; मग भारतीय नागरिक असण्याचा खरा पुरावा काय? जाणून घ्या नियम