उद्या सर्वत्र गणरायाचे आगमन होणार असून गणेश मंडपात व घराघरांत बाप्पाच्या स्वागताची तयारी मोठ्या जल्लोषात सुरू आहे. गणपतीसाठी आरास, मकर, सजावट यांची तयारी लगबग पूर्ण झालेली असणार आणि पूजेच्या साहित्याची घाई सुरू असणार. परंतु पूजेच्या ताटात लाल जास्वंदाच्या फुलाला मानाचे स्थान का दिले जाते, यामागील कथा काय आहे व इतर कारणे जाणून घ्या.
1. राक्षसाचा वधाची कथा:
एका कथेनुसार, गणपतीने जास्वंदाच्या झाडाखाली तप करून एका राक्षसाचा वध केला होता. तेव्हापासून लाल जास्वंद हे शक्ती आणि विजयाचं प्रतीक मानलं जातं आणि बाप्पाला अतिप्रिय झालं.
2. आध्यात्मिक कारणे (Spiritual Reasons)
मूलाधार चक्राशी थेट संबंध: श्रीगणेश हे आपल्या शरीरातील मूलाधार चक्राचे अधिष्ठाता देव आहेत. या चक्राचा रंग लाल आहे; त्यामुळे लाल जास्वंदाचे फूल अर्पण केल्याने गणपतीची दैवी तत्त्वे आणि ऊर्जा मूर्तीकडे अधिक वेगाने आकर्षित होतात.
सात्त्विक लहरींचे वहन: आध्यात्मिक शास्त्रानुसार, जास्वंदाच्या फुलामध्ये ब्रह्मांडातून गणेश तत्त्व आणि सात्त्विक ऊर्जा शोषून घेण्याची क्षमता सर्वात जास्त असते. हे फूल वाहिल्याने पूजा करणाऱ्या भक्ताला आणि वातावरणाला त्या पवित्र लहरींचा लाभ मिळतो.
3. पौराणिक कारणे (Mythological Reasons)
स्वस्तिक आणि मोदकाशी साम्य: जास्वंदाच्या फुलाच्या पाकळ्यांची रचना आणि त्याचा मध्यभाग पाहिल्यास तो श्रीगणेशाचे पवित्र प्रतीक असलेल्या स्वस्तिकासारखा दिसतो. तसेच, हे फूल पूर्ण उमलण्यापूर्वी त्याच्या कळीचा आकार बाप्पाच्या प्रिय मोदकासारखा असतो.
मंगळ ग्रहाशी संबंध: पौराणिक ज्योतिषशास्त्रात गणपतीचा संबंध मंगळ ग्रहाशी (Mangal) जोडला गेला आहे, ज्याचा रंग लाल आहे. मंगळाचा दोष निवारण्यासाठी आणि बाप्पाला प्रसन्न करण्यासाठी लाल रंगाचे जास्वंद वाहण्याची परंपरा आहे.
4. तार्किक आणि व्यावहारिक कारणे (Logical & Practical Reasons)
शीतलता प्रदान करणे: पौराणिक कथेनुसार, अनलासुर राक्षसाचा वध करण्यासाठी त्याला गिळल्यामुळे गणपतीच्या शरीरात प्रचंड उष्णता निर्माण झाली होती. आयुर्वेदानुसार जास्वंद हे निसर्गतः अत्यंत थंड आणि शीतलता देणारे आहे; त्यामुळे बाप्पाच्या शरीराचा दाह शांत करण्यासाठी पूजेत जास्वंद आणि दुर्वा वापरल्या जातात.
सहज उपलब्धता आणि एकाग्रता: जास्वंदाचे झाड कोणत्याही ऋतूत आणि हवामानात वर्षभर सहज उपलब्ध होते, ज्यामुळे पूजेत सातत्य राखणे सोपे जाते. तसेच, त्याचा गडद लाल रंग मानवी डोळ्यांना आकर्षित करतो, ज्यामुळे पूजा किंवा ध्यान करताना मन एकाग्र होण्यास मदत होते.
